Sebastian Sawe loopt de marathon Londen in 1.59.30, de magische grens is doorbroken. Hoe is dat mogelijk?

De 30-jarige Sebastian Sawe was in september 2025 al vol vertrouwen dat hij de marathon in Berlijn onder de twee uur zou lopen. Sawe was in topvorm, de Duitse hoofdstad is bovendien regelmatig het toneel geweest van wereldrecords. De hitte maakte het zijn droom onmogelijk. Wel won de Keniaan, in een tijd van 2:02:16.

Ruim een half jaar later is het de Keniaan alsnog gelukt. In Londen schreef hij zondag historie door in een tijd van 1.59.30 te finishen. Ook de nummer twee, de Ethiopiër Yomif Kejelcha, bleef onder de twee uur: 1.59.41. Na afloop sprak Sawe tegen de BBC over „een dag om nooit te vergeten”.

Zo’n dag is het ook voor atletenmanager Jos Hermens (76), die onder meer tweevoudig olympisch kampioen Eliud Kipchoge begeleidde. „Ik sta nog steeds een beetje the shaken”, zegt hij telefonisch tegen NRC. Hermens stond zondag vlak bij de finish toen Sawe over de streep kwam. „Iedereen hier besefte: dit is een historisch moment. Bijzonder dat ik dit heb mogen meemaken.”

In 2014 lanceerde Hermens met bewegingswetenschapper Yannis Pitsiladis het ambitieuze project Sub2. Het idee: topatleten onder de beste omstandigheden een marathon te laten lopen in een tijd van 1.59.59 uur of sneller. Al snel werden ze voorbij gestreefd door het kapitaalkrachtigere Nike, maar belangrijke ontwikkelingen kwamen mede dankzij Hermens in een stroomversnelling.

‘Oude klompen’

Hermens noemt de twee essentiële ontwikkelingen: beter schoeisel en koolhydraatrijkere sportdranken. Voorheen liepen atleten volgens hem nog „op oude klompen”. Met zijn project en dat van Nike werden schoenen ontwikkeld met tussenzolen (foam) en een carbonplaat. „Met het foam zakt je voet in, en veert daarna met de carbonplaat terug.” Het zorgt volgens Hermens voor een stuiterend en dus versnellend effect, en beter herstel. „Haile Gebrselassie (de beste langeafstandsloper rond de eeuwwisseling, red.) kon een week bijna niet lopen, zoveel schade liep hij op.”

In een gewone sportdrank zit 7 á 8 procent koolhydraten, legt Hermens ook uit. Deed een producent er voorheen een hoger percentage in, dan kreeg de atleet last van zijn maag. Hermens: „Dan ga je kotsen. Maar in de nieuwe sportdranken zit 16 procent aan koolhydraten. Die zijn ingekapseld, en gaan door je maag. Ze vallen pas uit elkaar in de darmen en gaan dan naar de spieren. Je kunt dus twee keer zoveel koolhydraten opnemen. Dat is gigantisch veel.”

Volgens Frank Futselaar (34), professioneel atleet die op meerdere afstanden NK’s won, spelen ook het gedoseerde trainen en de professionalisering van persoonlijke trainingsschema’s een rol. „Zeker in Kenia, Ethiopië en Oeganda is de balans tussen keihard trainen en op wetenschap gebaseerd trainen steeds evenwichtiger.” Volgens Futselaar krijgen de lopers vaker rustdagen, en vinden er meer medische testen plaats.

De prestaties van Sawe, Kejelcha en andere Keniaanse, Ethiopische en Oegandese lopers hebben volgens Futselaar, die ook antropoloog is, naast talent en gespecialiseerde training ook te maken met cultuur. Lopers uit de drie Afrikaanse landen voelen volgens hem steeds meer druk om te presteren, deels omdat er meer geld in de sport omgaat. „Zij hebben daardoor een leven dat in het teken staat van hardlopen. Als ik in Kenia ben, zie ik ze tot kotsen aan toe rennen.”

‘Doping is kanker’

Die druk heeft ook een keerzijde: grootschalig dopinggebruik, met name in Kenia. Het is iets waar Sawe zelf zijn twijfels en verdachtmakingen zoveel mogelijk over weg probeert te nemen. Door zich erover uit te spreken – „doping is als kanker”, zei hij vorig jaar tegen The Guardian – maar ook door zich constant te laten testen. Hermens twijfelt er niet aan dat Sawe zijn tijd eerlijk heeft behaald. „Vandaag heb ik nog een gesprek gehad met de AIU [de mondiale dopingautoriteit]. Die zeiden: Sawe wordt zo vaak gecontroleerd, er kan niets aan de hand zijn met hem.”

Voor Hermens was het door alle ontwikkelingen niet de vraag óf, maar wanneer een marathonloper onder de twee uur zou lopen. Hij zegt dat het zelfs eerder had kunnen gebeuren. „[Kelvin] Kiptum had al bijna een wereldrecord. Als hij geen ongeluk had gehad, had hij het wereldrecord al gelopen.”

Hermens benadrukt dat de hardloopwereld nog lang niet is uitontwikkeld: hij ziet volop verbeteringen op trainingsgebied. En ontwikkelingen met het inkapselen van bicarbonaat, dat verzuring tegengaat, zijn in volle gang. „Dat gaat helpen. Maar het is ook een mentale kwestie. Lopers zullen denken: als hij het kan, onder de twee uur lopen, kan ik het ook. Ik verwacht dat er de komende jaren nog harder gelopen gaat worden.”

Volgens Futselaar is het ook een kwestie van tijd voordat bij de vrouwen nieuwe records gebroken gaan worden. „Er gaat een hele brede groep vrouwen komen, die onder de 2.15 uur gaat rennen. Dat heeft nog even tijd nodig, maar is wel wat er gaat gebeuren.”