Onderzoekersechtpaar steelt virussen uit streng beveiligd lab

Op zaterdagavonden, ’s ochtends heel vroeg of op andere gekke tijden bezochten viroloog Soledad Palameta Miller en haar partner Michael Miller het streng beveiligde virologielaboratorium op de campus van de State University of Campinas (Unicamp) in Brazilië. Op bewaard gebleven camerabeelden was te zien dat ze daar bijna nooit met lege handen vertrokken: ze droegen dozen mee naar buiten.

Op 23 maart werd de 36-jarige virologe op heterdaad betrapt bij het vernietigen van bewijsmateriaal en aangehouden. Eerder was uit een routinecontrole van het lab gebleken dat er al sinds 13 februari virusmonsters waren verdwenen. Die constatering deed alle alarmbellen afgaan, want het ging hier om een laboratorium van veiligheidsniveau 3 (BSL-3), waar met gevaarlijke ziekteverwekkers wordt gewerkt. Dankzij de cameraopnames leidde het spoor al gauw naar de Millers. De ongewone bezoekjes van het virologenstel bleken al sinds november gaande te zijn.

De universiteit heeft „om de voortgang van het onderzoek niet te belemmeren” geen verdere mededelingen gedaan over hoe veel en wat voor soort monsters er illegaal uit het lab zijn verdwenen. Maar volgens Braziliaanse media ging het om zeker 24 verschillende soorten virussen die onder meer griep, chikungunya, zika, herpes, covid en dengue veroorzaken.

De monsters werden op verschillende plekken teruggevonden, onder meer in het laboratorium voor tropische ziekten en het laboratorium voor celbiologie binnen het Instituut voor Biologie waar ook het BSL-3-laboratorium is gevestigd. Een ander deel van het materiaal lag 300 meter verderop in de vriezers van de Faculteit voor Voedingstechnologie, het instituut waar Palameta Miller werkte als docent en onderzoeker.

Soledad Palameta Miller, een Argentijnse die in Brazilië carrière maakte als wetenschapper, had voorheen als postdoc in het BSL-3-laboratorium gewerkt. En haar partner Michael Miller, een dierenarts met de Amerikaanse nationaliteit, doet er nu experimenten voor zijn promotieonderzoek. Samen hebben de Millers een bedrijfje, Agrotrix Brasil, dat zich toelegt op virusonderzoek.

Wat het motief was van de twee om de virussen te ontvreemden is nog niet duidelijk. Alle betrokkenen hullen zich in stilzwijgen. De Braziliaanse autoriteiten sluiten wel terroristische motieven uit, omdat het materiaal niet buiten de campus van de universiteit is geweest. In de Braziliaanse media wordt gespeculeerd dat er „een academische ruzie” aan ten grondslag heeft gelegen.

Het veiligheidsincident heeft virologen in heel Zuid-Amerika geschokt. „Uit een lab van een dergelijk bioveiligheidsniveau zou geen enkel monster zonder autorisatie mogen worden meegenomen”, verklaarde de Braziliaanse viroloog Paulo Sanches van de Sao Paulo State University tegenover Nature.

Saillant is namelijk dat Brazilië momenteel bouwt aan het eerste BSL-4 laboratorium van het continent, dat is een laboratorium van het allerhoogste veiligheidsniveau. Dit project, Orion genaamd, ligt op enkele kilometers afstand van Unicamp en zou in 2028 de deuren openen. De plannen zijn onder meer om er het sabiavirus te onderzoeken, dat dodelijke Braziliaanse hemorragische koorts veroorzaakt. Zulke gevaarlijke virussen mogen onder geen beding het gebouw verlaten. Twijfel aan de bioveiligheid van laboratoria kan Brazilië slecht gebruiken.