Dit conserveermiddel wordt steeds vaker gelinkt aan een stijgend aantal zelfdodingen

Natriumnitriet, dat veel wordt gebruikt om vleeswaren langer houdbaar te maken, wordt in het Verenigd Koninkrijk in verband gebracht met zelfdodingen. Vooral onder jongeren en mannen neemt het aantal gevallen fors toe.

Onderzoekers luiden de noodklok en pleiten voor snelle maatregelen om verdere, vermijdbare sterfgevallen te voorkomen. Natriumnitriet, ook wel bekend als het conserveermiddel E250, wordt samen met natriumazide geacht het zogenaamde zelfmoordpoeder of middel X te zijn, dat ook in Nederland al sinds 2018 voor zelfdodingen wordt ingezet.

Zorgwekkende trend

Het aantal zelfdodingen in het VK daalde sinds de jaren negentig, maar onderzoekers signaleren de laatste jaren een kentering. Deze stijging loopt parallel met een groeiend aantal gevallen van vergiftiging door natriumnitriet, niet alleen in het VK, maar wereldwijd. Om dit verder te onderzoeken, analyseerden wetenschappers gegevens uit de periode 2019 tot 2024. Ze bestudeerden dossiers van lijkschouwers, forensisch pathologen en politiediensten, inclusief laboratoriumanalyses van bloedmonsters. In totaal werden 201 verdachte gevallen van (al dan niet opzettelijke) vergiftiging onderzocht. In 82 procent daarvan mochten de gegevens daadwerkelijk worden gebruikt voor analyse.

Jong en digitaal vaardig

De cijfers schetsen een duidelijk profiel: de gemiddelde leeftijd van de slachtoffers was slechts 28 jaar. Maar liefst 71 procent behoorde tot jongere generaties: Gen Z en Millennials. Ook het geslacht speelt een rol. In totaal ging het om ruim twee keer zoveel mannen als vrouwen. De onderzoekers zien daarin een verontrustend patroon. “De stijging onder vooral jonge mensen, die digitaal vaardig zijn, baart zorgen”, schrijven ze. Online informatie lijkt hierbij een sleutelrol te spelen.

Op internet circuleert vrij toegankelijke berichtgeving over hoe je aan natriumnitriet kunt komen en hoe je het moet gebruiken als zelfmoordpoeder. Die informatie wordt soms verpakt als hulp bij mentale problemen, maar bevat vaak ook expliciet schadelijke instructies. “Deze trend gaat hand in hand met online informatie die uitlegt hoe je deze stof kunt bemachtigen en gebruiken”, stellen de onderzoekers. “Dat gebeurt zowel onder het mom van ondersteuning als met duidelijk schadelijke intenties.”

Sterk bewijs (en het is waarschijnlijk nóg erger)

In 87 procent van de onderzochte gevallen waren de concentraties nitriet en nitraat in het bloed tot wel honderd keer hoger dan normaal. Dat duidt volgens de onderzoekers sterk op opzettelijke inname. En ze wijzen erop dat hun cijfers waarschijnlijk nog een onderschatting van het werkelijke aantal zijn. Tests op deze stoffen worden namelijk niet standaard uitgevoerd bij alle vermoedelijke zelfdodingen. “Het lijkt er sterk op dat we slechts een deel van de werkelijke gevallen zien”, schrijven ze. “Daarnaast kunnen verschillen in tijd tussen overlijden en analyse de meetresultaten hebben beïnvloed.”

Er moet dringend ingegrepen worden, waarschuwt het team. “Onze studie toont onmiskenbaar aan dat natriumnitriet een substantiële en zorgwekkende rol speelt als methode bij zelfdoding in het VK”, aldus de auteurs. Ze pleiten onder meer voor strengere regelgeving rond de verkoop van de stof en voor het inperken van schadelijke online informatie. Ook komen ze met een praktische oplossing in de acute zorg aanzetten: ze zijn een groot voorstander van het beschikbaar maken van tegengiffen, zoals methylthioniniumchloride, in ambulances. Dat zou volgens hen een “eenvoudige en kosteneffectieve manier zijn om levens te redden.”

“Dit onderwerp is buitengewoon moeilijk om te bespreken en we realiseren ons de impact op iedereen die door zelfdoding is geraakt”, besluit hoofdonderzoeker Amrita Ahluwalia. “Wat ons onderzoek laat zien is diep verontrustend, maar juist daarom zijn snelle maatregelen noodzakelijk.”

Als je denkt aan zelfmoord of je zorgen maakt om iemand, is het belangrijk om te weten dat er hulp beschikbaar is. 113 Zelfmoordpreventie biedt anonieme hulp via 0800-0113 of 113.nl. In acute noodsituaties kun je 112 bellen.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: