Om hun junkfood goed te verteren nemen de apen van Gibraltar af en toe een hapje aarde

4 dagen geleden 1

Ze eten chocolade, chips en ijsjes die ze van toeristen stelen: de berberapen die op de rots van Gibraltar leven hebben een dieet dat in het hoogseizoen grotendeels bestaat uit junkfood. Geen typisch apenvoedsel – te zoet, te vet, te zout en te veel lactose (waar ze niet goed tegen kunnen). Maar daar hebben de berberapen iets op gevonden, schrijven Britse biologen deze week in Scientific Reports. Om hun maag en darmen te kalmeren, eten de dieren tussen het snacken door handenvol modderige bodem.

De berberaap (Macaca sylvanus) is een makakensoort die voorkomt in het noorden van Afrika én op het zuidelijkste puntje van Europa: de rots van Gibraltar. De kolonie op die laatste locatie bestaat uit 230 apen, verdeeld over acht groepen, en wordt jaarlijks door honderdduizenden toeristen bezocht. Dat makaken meeprofiteren van toerisme is ook van andere soorten bekend: zo heeft de Indische kroonaap geleerd om waterflesjes te openen en blijken java-apen volleerde tasjesdieven.

Op Gibraltar snoepen de makaken dus graag van al het ongezonde toeristenvoedsel. Soms halen ze dat uit vuilnisbakken, soms worden ze gevoerd (ook al is dat ten strengste verboden). De apenkolonie heeft het op zich makkelijk genoeg wat voedselvergaring betreft: ze hoeven niet zelf op zoek te gaan naar eten, maar krijgen een dieet van vruchten, groenten en zaden geserveerd op speciale voedertafels. Toch zijn de snacks verleidelijk – zeker in de zomer, wanneer sommige van de apengroepen vrijwel continu met toeristen in contact komen.

Juist die apengroepen eten in het hoogseizoen ook opvallend veel bodemmateriaal, ontdekten de Britse biologen. Zulke geofagie komt wel vaker bij zoogdieren voor – inclusief de mens. Zo is van sommige Afrikaanse stammen bekend dat zwangere vrouwen klei eten tegen de misselijkheid (met soms nadelige effecten voor het embryo, onder andere vanwege zware mineralen als lood). En in Nederland maakte influencer Rens Kroes furore met haar ‘kleidieet’. Ten onrechte, benadrukten wetenschappers: zo’n dieet zou juist schade berokkenen aan het lichaam.

Mogelijke bron van ijzer

Toch kúnnen er voordelen kleven aan geofagie, mits het onder de juiste omstandigheden en voor de juiste doeleinden wordt toegepast. In hun makakenartikel schrijven de biologen dat er twee hypotheses zijn waarom dieren bodemmateriaal zouden eten. Allereerst zou het ontgiftend kunnen werken, door aan gifstoffen te binden en de darmwand minder doorlaatbaar te maken voor die stoffen. Daarnaast zouden er in de bodem aanvullende mineralen kunnen zitten, zoals ijzer, die ontbreken in het normale dieet.

In het geval van de berberapen klinken beide theorieën plausibel. De makaken eten vooral terra rossa, rode aarde. Die bevat veel ijzer en zou een aanvulling kunnen vormen op hun normale dieet. Maar omdat de geofagie vooral in de zomer plaatsvindt en juist op plekken met veel toeristenvoedsel, gaan de onderzoekers toch uit van de ontgiftingshypothese. Het eten van de aarde zou dan een vorm van zelfmedicatie zijn, bedoeld om hun ingewanden te beschermen tegen al het junkfood.

Een link tussen zwangerschap en geofagie lijkt er bij de makaken niet te zijn: de apen eten aarde ongeacht hun leeftijd of geslacht. Vermoedelijk is het fenomeen wel gedeeltelijk cultureel bepaald, schrijven de biologen: de berberapen leren het gedrag aan door het af te kijken van hun soortgenoten.