Levenslang voor Zuid-Koreaanse oud-president Yoon na mislukte couppoging

De Zuid-Koreaanse oud-president Yoon Suk-yeol (65) is deze donderdag door een rechtbank in Seoul veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf vanwege zijn mislukte couppoging van eind 2024. Tegen Yoon was in december de doodstraf geëist. Naast de oud-president werd ook tegen zeven medeverdachten vonnis gesproken. Twee werden vrijgesproken, vijf andere kregen gevangenisstraffen van de drie en dertig jaar. Die laatste straf was voor oud-minister van Defensie Kim Yong-hyun.

Yoon had op de avond van 3 december 2024 onverwacht de staat van beleg afgekondigd, naar eigen zeggen om de democratie te beschermen tegen „anti-statelijke, pro-Noord-Koreaanse krachten” die zich meester zouden hebben gemaakt van het parlement. Politieke activiteiten – waaronder die van de volksvertegenwoordiging – werden verboden, net als stakingen of demonstraties. Vakbonden en de vrije pers werden aan banden gelegd.

De conservatieve president was in de maanden daarvoor gefrustreerd geraakt over de Nationale Assemblee, waarin de progressieve oppositie een ruime meerderheid had. Die blokkeerde belangrijke delen van zijn binnenlandse politieke agenda, en begon tal van onderzoeken en afzettingsprocedures tegen figuren in Yoons entourage – onder wie zijn van corruptie verdachte vrouw Kim Keon-hee. Bovendien was hij, vermoedelijk onder invloed van rechtse influencers op YouTube, overtuigd geraakt van de onbewezen complottheorie dat China en Noord-Korea de parlementsverkiezingen zouden hebben gemanipuleerd.

Zijn couppoging faalde toen Zuid-Koreanen, bij wie de herinnering aan het bloedige optreden van de militaire junta in de jaren tachtig nog vers in het geheugen ligt, diezelfde avond nog de straat opgingen om te protesteren, en genoeg parlementsleden een blokkade van de vergaderzaal door veiligheidstroepen trotseerden om Yoons maatregel al na enkele uren weg te stemmen. In de weken daarna werd Yoon eerst afgezet, en vervolgens gearresteerd.

Eerder kregen verschillende medeverdachten van Yoon al forse gevangenisstraffen. Voormalig minister van Binnenlandse Zaken Lee Sang-min kreeg vorige week zeven jaar cel omdat hij tijdens de couppoging opdracht had gegeven water en stroom af te sluiten van mediaorganisaties. Oud-premier Han Duck-soo kreeg voor zijn rol bij de staatsgreep in januari zelfs 23 jaar cel, zeven jaar meer dan de eis. In die zaak achtte een andere rechtbank de couppoging inderdaad een ‘rebellie’, de belangrijkste beschuldiging tegen Yoon.

Confrontatie met Noord-Korea

Volgens rechtbankvoorzitter Ji Gwi-yeon heeft Yoon zich daar inderdaad schuldig aan gemaakt. Volgens de Zuid-Koreaanse wet staat daar dan levenslang of de doodstraf op. Dat laatste was in december inderdaad geëist door de speciale aanklager, die Yoon verweet uit „machtshonger” te hebben gehandeld, „met de bedoeling een dictatuur te vestigen”. Yoon toonde volgens justitie geen enkel berouw voor zijn daden, die „een bedreiging voor de constitutionele orde en de democratie” vormden. Yoon hield zelf tijdens het proces vol dat hij alleen „een signaal” had willen afgeven. Hij noemde zijn vervolging „een politieke samenzwering”.

Hoe ver zijn plannen gingen, bleek in het onderzoek in de maanden na de couppoging. Zo zou Yoon hebben gepoogd een militaire confrontatie met Noord-Korea uit te lokken om zijn decreet te rechtvaardigen, onder meer door drones over de grens te sturen. Ook dook een lijst op met politieke tegenstanders, journalisten, vakbondsbestuurders, rechters en religieuze leiders die zouden moeten worden opgepakt.

Maar de rechter zag van de doodstraf af. Yoon heeft weliswaar geen berouw getoond en soms geweigerd aan de rechtsgang mee te werken – eerder kreeg hij daarvoor al vijf jaar cel – maar de couppoging was grotendeels vreedzaam verlopen: de meeste militairen hadden bijvoorbeeld alleen losse flodders in hun wapens.

Doodstraf wordt niet uitgevoerd

Het vonnis werd gewezen in dezelfde rechtszaal waarin in 1996 oud-president Chun Doo-hwan de doodstraf werd opgelegd. Chun was in 1980 verantwoordelijk voor de laatste staat van beleg, en voor het bloedbad onder demonstrerende studenten in de stad Gwangju, waarbij honderden mensen omkwamen. Zijn straf werd in hoger beroep omgezet in levenslang, en een jaar later kreeg hij gratie.

Doodvonnissen worden in Zuid-Korea nog altijd soms opgelegd, voor ernstige geweldsmisdrijven en voor sommige misdaden tegen de staat, zoals in de zaak tegen Yoon. Maar op de voltrekking – door ophanging – geldt sinds 1997 een moratorium.

Toch zitten in Zuid-Korea nog altijd enkele tientallen gevangenen in een dodencel. In 2023 werd nog een toen 28-jarige man ter dood veroordeeld nadat hij een celgenoot had vermoord. De verdachte zat toen al een levenslange gevangenisstraf uit vanwege een roofmoord een paar jaar eerder, en de rechtbank achtte het zinloos om hem nog een keer levenslang op te leggen.

Pogingen om de doodstraf officieel af te schaffen, strandden tot dusverre steeds in het parlement. Hoewel recente opiniepeilingen ontbreken, bleek in eerdere enquêtes een meerderheid van de Zuid-Koreanen de doodstraf te steunen.

Mensenrechtenorganisaties reageerden eerder kritisch op de strafeis tegen Yoon.