In de Ecuadoraanse Vallei van het Lange Leven is honderd worden geen uitzondering is, maar hoe lang nog?

1 dag geleden 1

In de vallei rond het Ecuadoraanse stadje Vilcabamba blijken er heel veel manieren om tachtig, negentig of zelfs meer dan honderd jaar oud te worden.

Je kan, zoals Hipólito Castillo (100 jaar), nog dagelijks naar je stukje land afdalen. Weliswaar niet om er zelf te schoffelen of te snoeien – maar om je kinderen aanwijzingen te geven. Zijn 92-jarige vrouw Carmen gaat altijd graag met hem mee.

Of doe als Humberto Ortega (eveneens 100). Al generaties heeft zijn familie een plantage met koffiestruiken waarvan de robustabonen tot ver in de omgeving faam genieten. Tot zes jaar terug droeg hij die zelf op zijn rug naar het lokale marktplein, maar nadat het coronavirus uitbrak moest hij binnenblijven en raakte hij snel slecht ter been. Nu verkoopt hij zijn gemalen koffie vanuit zijn huisje nabij het centrale plein.

De 85-jarige Rosa Chanta Jimenez wandelt bijna elke ochtend vanuit haar huisje in de heuvels naar het dal. Daar doet ze in het gemeentelijke seniorencentrum mee aan de fysieke activiteiten als stoelyoga en het kringgesprek. Een uur heen en een uur terug. Alleen als het regent probeert ze een lift te regelen.

Foto David Díaz Arcos.

Een ander voorbeeld geeft de 88-jarige Isauro Roa, die in een straat woont richting een van de rivieren, die het Andesstadje ook op hete dagen voorzien van een aangename koelte. Sinds hij zijn vrouw verloor in de coronapandemie gooit de weduwnaar nog elke dag zijn buurtwinkeltje open. Niet voor het geld, maar om aanspraak te hebben. En door de kassabon op te maken met hoofdrekenen – zijn dagelijkse hersengymnastiek.

Of kies ervoor om, net als Miguel Ángel Chamba (94), een heel leven lang een gelukkige vrijgezel te blijven. Waardoor hij nu geen enkele andere verantwoordelijkheid heeft dan het bijhouden van de tuin. Naast een borreltje doen en afspreken met één van zijn twee vriendinnetjes – die hem jong houden en hem komen verzorgen als hij ziek is.

Vallei van het Lange Leven

Er is niet één geheim waardoor Vilcabamba opmerkelijk veel honderd-plus-jarigen zou tellen. Sommige inwoners zeggen 120 jaar oud te zijn, een enkeling zelfs 135 jaar. Het stadje met ruim vijfduizend inwoners – gelegen in een weelderig groen dal tussen twee voor de Inca’s heilige Andespieken in het zuidwesten van Ecuador – grijpt die ouderdomsclaims aan om zich internationaal aan te prijzen als de ‘Vallei van het Lange Leven’.

Vilcabamba trok zo begin jaren zeventig de aandacht van Harvard-arts Alexander Leaf. Voor een reportage in tijdschrift National Geographic over zogenoemde ‘blue zones’, gebieden waar inwoners bovengemiddeld oud worden, reisde hij naar Vilcabamba. Het leidde tot de geruchtmakende publicatie Boven de honderd is elke dag een cadeau, die ook Hanzu (in Pakistan) en Abchazië (destijds in de Sovjet-Unie) opvoerde als trekpleisters voor een lang leven.

Na dit eerste artikel trok Vilcabamba wetenschappers aan uit de hele wereld. Ze hoopten het geheim van een lang leven te kunnen kraken. Lag het aan de schone berglucht, het gematigde klimaat van een ‘eeuwige lente’ op 1.500 meter boven zeeniveau, of zaten er bijzondere mineralen in het bron- en rivierwater? Zelfs een sigarettenfabrikant deed Vilcabamba aan om de lokaal geteelde chamico-tabaksoort te onderzoeken op mogelijke gezondheidseffecten.

Uiteindelijk werd de mythe door wetenschappers doorgeprikt. Veel stokoude inwoners hadden hun leeftijd overdreven tegen de eerste onderzoekers. Zoals de beroemdste van allemaal, Miguel Carpio Mendietta, die midden jaren zeventig aan elke bezoeker die het maar horen wilde vertelde 127 of zelfs 141 jaar oud te zijn. Velen konden geen officiële geboorteakte of doopceel overleggen om hun hoge leeftijd te staven. Vilcabamba werd afgevoerd van de officiële lijst van blue zones.

Een oudere vrouw loopt door de straten van Vilcabamba.

Lag het aan de schone berglucht of aan de ‘eeuwige lente’ op 1.500 meter boven zeeniveau waardoor bewoners van Vilcabamba zo oud werden?

Oudere mannen voor het seniorencentrum in Vilcabamba, Ecuador.

Een man bereidt varkensvlees in een houtgestookte pot buiten zijn huis in Vilcabamba

foto’s David Diaz Arcos

Dalende geboortecijfers

Humberto Ortega, van het koffiewinkeltje aan huis, kan zijn officiële identiteitskaart wel laten zien. Die toont dat hij op 2 november 1925 geboren werd en nu inderdaad honderd jaar oud is. Hij vierde die mijlpaal groots met al zijn zeven nog levende kinderen (van de oorspronkelijke twaalf) en een flink deel van zijn vijftig kleinkinderen, vijftig achterkleinkinderen en zeven achterachterkleinkinderen. Hoeveel nazaten hij precies telt, weet hij niet. „Maar ergens rond de 150 moeten het er wel zijn.”

Wat wel opvalt, is dat elke generatie na hem weer minder kinderen krijgt dan de voorgaande. Zoals bijna overal ter wereld, daalt ook in Ecuador het geboortecijfer snel. In het jaar dat Humberto Ortega geboren werd, zetten vrouwen gemiddeld zeven kinderen op de wereld. Inmiddels is dat gedaald tot 1,8 per vrouw (in 2024). Dat is minder dan het gemiddelde van 2,1 kind per vrouw dat nodig is om de bevolking op peil te houden – zeker omdat er ook veel Ecuadorianen emigreren. Halverwege deze eeuw zal de omvang van de bevolking vermoedelijk gaan krimpen.

Tegelijkertijd worden ook Ecuadorianen almaar ouder. De gemiddelde levensverwachting van vrouwen is 81 jaar, voor mannen 74. En die stijging zal doorzetten. Het maakt dat ook Ecuador, zoals meer landen in het Mondiale Zuiden, razendsnel vergrijst.

En dat terwijl zorgverzekeringen en het pensioenstelsel er veel minder riant zijn dan in rijkere westerse landen. Het sociale vangnet van senioren wordt vooral gevormd door jongere familieleden – en juist daarvan zijn er minder. Zonder ingrijpende hervormingen in het pensioenstelsel en de (langdurige) zorgvoorzieningen, dreigen landen dit niet meer te kunnen betalen, waarschuwt de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank in een rapport.

Humberto Ortega vierde zijn honderdste verjaardag met al zijn zeven nog levende kinderen (van de oorspronkelijke twaalf) en een flink deel van zijn vijftig kleinkinderen, vijftig achterkleinkinderen en zeven achterachterkleinkinderen

Zo heeft Humberto Ortega een klein staatspensioentje, omdat hij ooit in overheidsdienst was. Maar veel stelt dit niet voor: rond de eeuwwisseling belandde Ecuador in zijn zoveelste financiële crisis. Hyperinflatie holde de waarde van de nationale sucre uit, waarna de munt werd ingeruild voor de Amerikaanse dollar. Bij die dollarisering verdampten veel pensioengelden en andere spaarpotjes. Ortega’s familie onderhoudt hem.

Hetzelfde geldt voor de 88-jarige Isauro Roa, de weduwnaar met zijn buurtwinkeltje. Hij droeg 21 jaar lang premie af aan het algemene sociale zekerheidsfonds, in de tijd dat de sucre nog in omloop was. Vanwege de dollarisering leveren al die premies hem nu slechts een maandelijkse uitkering op van 10 dollar (8,50 euro) . „Ik ben opgehouden de cheque te verzilveren”, zegt hij. Dit terwijl hij denkt nog wel even door te kunnen. „Mijn vader werd 128.”

Westerse pensionado’s en digital nomads

In Vilcabamba is het leven ondertussen fors duurder geworden. De Vallei van het Lange Leven heeft zich internationaal zo succesvol in de kijker gespeeld, dat er al jaren westerse pensionado’s neerstrijken. Honderden Amerikanen, Canadezen en Europeanen hebben er huizen en grond gekocht om er hun oude dag door te brengen of te overwinteren. Zij krijgen het hele jaar door gezelschap van rugzaktoeristen en digital nomads, wier aanwezigheid de prijzen verder opdrijft.

De nieuwkomers in Vilcabamba en de jongere generaties houden er een veel moderner, hedonistischer leven op na. Rond het centrale plein en in de heuvels is zelfs een uitgebreid uitgaanscircuit ontstaan. De gringos kunnen zich hier elke dag van de week bedwelmen met alcohol, of iets sterkers. En hoewel er nog lokale inwoners zijn die hun huisgedraaide chamico-sigaretten roken, walmen er ook wietdampen over de terrassen.

Het Californische echtpaar Norie (81) en Richard Huddle (80) behoort tot de buitenlanders die in Vilcabamba wonen. Volgens Norie is het stadje totaal verwesterd in de achttien jaar dat zij er komen. „Eerst had je hier amper auto’s. Mensen liepen of namen een ezel of een paard. Nu zijn er zeven taxi’s.” Ze vraagt zich sterk af of mensen in de toekomst nog even oud zullen worden. „Er is zoveel meer herrie. Zoveel meer drukte. De stress is enorm toegenomen.”

Richard Wheeler en North Huddle, een Amerikaans echtpaar dat in Vilcabamba woont.

Er is zoveel meer herrie. Zoveel meer drukte. De stress is enorm toegenomen

Juist de omstandigheden die eerder in verband werden gebracht met een lang leven, verdwijnen razendsnel. Zoals lange afstanden lopen, zelf grond bewerken en wat kippen houden, in plaats van voorbewerkt voedsel te kopen in een van de supermarkten.

Zo schrijft de 100-jarige Hipólito Castillo zijn hoge leeftijd mede toe aan zijn ouderwetse levensstijl. Bakken in reuzel in plaats van in plantaardige olie. Zelf in de tuin schoffelen tot zijn negentigste. Chamico roken deed hij tot zijn 94ste. Nog regelmatig neemt hij een glaasje zelfgestookte punta (vuurwater op basis van suikerriet en anijs), maar met mate. „Mijn kinderen hebben mij nooit dronken gezien.”

Maar zijn echte geheim zit naast hem, zegt hij. Al 71 jaar is hij getrouwd met zijn Carmen.