Hooggerechtshof VS verklaart groot deel van de invoerheffingen van president Trump onwettig

Het Hooggerechtshof in de VS heeft een streep gezet door ongeveer de helft van alle invoerheffingen die president Donald Trump in zijn tweede termijn heeft ingesteld. Volgens het hof is de president zijn boekje te buiten gegaan door de heffingen te baseren op de zogenoemde International Emergency Economic Powers Act (IEEPA). Die wet uit 1977 biedt volgens het hof geen grond voor de heffingen.

„Onze taak vandaag is alleen te bepalen of de bevoegdheid om ‘de import te reguleren’, zoals die aan de president is toegekend in de IEEPA, ook de bevoegdheid om tarieven op te leggen omvat”, staat in het vonnis. „Dat is niet het geval.” De zaak tegen de heffingen was aanhangig gemaakt door Learning Resources, een educatieve speelgoedmaker die veel hinder ondervond van met name de torenhoge heffingen op import uit China.

De uitspraak is een politieke nederlaag voor de president, die heffingen „het mooiste woord in het woordenboek” noemt. Het Hooggerechtshof, waar veel conservatieve rechters in zitten die door Trump zelf benoemd zijn, was in november al kritisch over de juridische basis voor de heffingen. Destijds leek een meerderheid van de rechters al van mening te zijn dat het Witte Huis niet de bevoegdheid had landen heffingen op te leggen op basis van de IEEPA. Nu blijkt het om zes van de negen rechters te gaan.

Het is nog onduidelijk wat er nu met de importheffingen gaat gebeuren. Mochten die verdwijnen, dan is ook nog niet duidelijk of de heffingen die tot nu toe zijn geïnd op basis van de wet (in totaal stond de teller eind december op een kleine 82 miljard dollar, zo’n 70 miljard euro) zullen worden terugbetaald. Het hof verwijst naar een lagere rechtbank die daar later een beslissing over moet nemen.

Heffingen op specifieke producten wel toegestaan

Sinds zijn aantreden in januari 2025 heeft Trump een mondiale handelsoorlog ontketend door landen hoge importheffingen op te leggen. Op die manier wil hij het gigantische tekort op de Amerikaanse betalingsbalans terugdringen. Trump legde de heffingen niet voor aan het Congres, de normale route, maar vaardigde decreten uit om ze per direct zelf op te kunnen leggen.

In februari 2025 kondigde Trump algehele importheffingen aan tegen Canada, Mexico en China, waarbij hij zich op de IEEPA als wettelijke grondslag beriep. In april vorig jaar, tijdens de roemruchte persconferentie in de Rozentuin van het Witte Huis, deed hij weer een beroep op de IEEPA toen hij zijn ‘wederkerige invoertarieven’ op tientallen landen afkondigde.

De uitspraak van het gerechtshof heeft alleen betrekking op de IEEPA-heffingen. Heffingen op specifieke producten zoals auto’s en metalen staan niet ter discussie. Daarvoor heeft de president de bevoegdheid om ze ook buiten het Congres eigenstandig te installeren.

Het Witte Huis had al aangegeven dat het andere middelen zal zoeken om importheffingen op te leggen als het Hooggerechtshof zich tegen de huidige maatregelen zou uitspreken. De consequentie kan wel zijn dat bepaalde heffingen per direct verlaagd moeten worden. Heffingen gebaseerd op andere wetten dan de IEEPA zijn gebonden aan een maximumhoogte (15 procent) of aan een maximale duur (een halfjaar).

Gevolgen voor huishoudens

The New York Times citeerde vrijdag de president, die een dag eerder op een bijeenkomst vrijuit sprak over de aanstaande uistpraak van het Hof. „Ik moet op deze uitspraak wachten”, zei [Trump]. „Ik wacht al een eeuwigheid. Een eeuwigheid. En de formulering is duidelijk: ik heb het recht om dit als president te doen. Ik heb het recht om importheffingen in te voeren voor nationale veiligheidsdoeleinden.”

De afgelopen dagen was er veel commotie in de VS over de heffingen, die inmiddels voor 90 procent door Amerikaanse burgers en bedrijven zelf worden betaald, zo berekende de centrale bank van New York. De heffingen zijn in feite een importbelasting die door Amerikaanse importerende bedrijven betaald moeten worden. Die berekenen de extra kosten van de invoer door aan hun klanten. De heffingen kostten een gemiddeld Amerikaans huishouden 1.000 dollar extra in 2025, voor dit jaar wordt rekening gehouden met een extra last van 1.300 dollar. Als de heffingen die nu door het Hooggerechtshof verboden worden daadwerkelijk van tafel gaan, zal de druk op huishoudens afnemen tot tussen de 600 en 800 dollar dit jaar, berekende het onderzoeksinstituut Yale Budget Lab.

Eerder op vrijdag werd bekend dat de Amerikaanse economie in het vierde kwartaal met 1,4 procent op jaarbasis is gegroeid. Dat is fors minder dan verwacht. De totale groei in 2025 kwam daarmee uit op 2,2 procent. Ook de inflatie blijft hardnekkig hoog – mede dankzij de importheffingen: in december stond de inflatie op 2,9 procent op jaarbasis, fors boven het doel van 2 procent dat de centrale bank stelt. De hogere kosten voor levensonderhoud dreigen het belangrijkste thema te worden bij de tussentijdse verkiezingen voor het congres, komende november.

Trumps belangrijkste reden om de heffingen op te leggen, het terugdringen van het handelstekort, lijkt ook niet goed uit te pakken. In 2025 bedroeg het totale tekort (export minus import) 901 miljard dollar, tegenover 903 miljard een jaar eerder.