Hoe beleven verschillende generaties de ramadan? ‘Op voetbaldagen ging ik niet vasten en op andere dagen wel’

1 dag geleden 1

Het klinkt tegenstrijdig, maar een dag vasten begint met eten. Dat gebeurt tijdens de suhoor, de nachtmaaltijd. Hoe laat dat precies is, hangt af van wanneer de ramadan in het jaar valt. Elk jaar verplaatst de vastenmaand zo’n twaalf dagen. Dit jaar moeten moslims uitgegeten zijn rond 6 uur ’s ochtends, in de zomer was dat vroeger. Hoe beleven Mimount Madani Hollander (52), Wijnand Hollander (52) en hun tweeling Layla en Adam (12) de maand?

In het ouderlijk huis van Mimount, in Amsterdam, rook ze de geur van vers gebakken gehakt bij het wakker worden. „Ik at zelf heel weinig, omdat je mij zo vroeg niet wakker moet maken”, lacht Mimount. „Maar er stond van alles op tafel. Vaak ook de restjes van de iftar (de maaltijd die na zonsondergang het vasten breekt). Maar een boterham met pindakaas was ook oké.”

Toen iedereen in het gezin wat ouder was en Mimount zelf ook ging werken, stond ze niet meer op voor de suhoor. „Ik was daarin een uitzondering thuis. Het was voor mij echt te zwaar. Voor mijn gevoel stond ik midden in de nacht op om te eten, bidden en weer terug. Dat trok ik niet.” Het eetpatroon veranderde ook door de jaren heen. Bakken gebeurde niet meer zo vroeg. Ze dronken eerder een smoothie.

Maar nu haar eigen kinderen ouder zijn, willen die wél zo vroeg opstaan. Layla deed vorig jaar voor het eerst de hele ramadan mee en zij staat elke dag op voor suhoor. „Dan vraag ik soms aan mijn moeder of ze met me mee wil.”

Mimount: „Niet sóms, ze vraagt het altijd. Het is nog steeds niet aan mij besteed, maar ik heb pubers en zij hebben het eten wel nodig. Dus I have no choice.”

Layla: „Ik vind het gewoon gezellig als mijn moeder erbij is. Dan gaat ze op de bank zitten en zegt ze: Layla, ben je al klaar? Ik ben moe, ik wil weer slapen.”

Layla heeft niet zo’n moeite met dat vroege opstaan. „Als zij wakker zijn, vallen ze pas na een uur of twee weer terug in slaap. Ik heb misschien een kwartiertje nodig.”

Niet naar bed willen

Mimount herinnert zich nauwelijks meer de tijd dat ze als kind niet vastte. Ze weet wel nog een keer toen de ramadan in een hete zomer viel. „We gingen picknicken en mijn vader was met ons aan het voetballen. We hadden van die literflessen water mee. Hij had dorst gekregen, dus pakt die fles, neemt een slok en spuugt het meteen weer uit.” Hij was de ramadan even vergeten.

Ze is de een na oudste in een gezin van negen: zes meiden, drie jongens. „Toen ik begon met vasten waren mijn broertjes en zusjes nog klein. Best bijzonder, omdat de kleintjes mee willen doen maar niet mogen. En ’s avonds rond etenstijd wilden we eigenlijk dat ze allemaal gingen slapen. Maar zij dachten: jullie gaan allemaal lekkere dingen eten, en dan wilden ze niet naar bed.”

Je geeft je eraan over en dan maakt het niet uit of je nu ’s avonds om negen uur of tien uur het vasten verbreekt

Haar man, Wijnand, bekeerde zich op latere leeftijd tot de islam, rond de tijd dat hij Mimount leerde kennen. Dat was in 2009, een jaar later trouwden ze.

Als jongen kreeg hij de ramadan mee via vrienden. Uit solidariteit dronk en at hij niet als er vrienden of collega’s aan het vasten waren. Zijn eerste keer zelf vasten was in 2010. „Ik probeerde het vooral heel goed voor te bereiden en vond het best spannend of ik het ging volhouden. Dronk ik voor het slapengaan enorm veel water om maar genoeg vocht te hebben om de dag te overleven. Alleen moet je dan steeds naar het toilet in de nacht, dus dat schiet niet op.”

Niet eten en drinken viel hem niet heel zwaar. „Ik ben begonnen met vasten net voor de zomercyclus van de ramadan. De dag werd ook steeds langer. Maar je geeft je eraan over en dan maakt het niet uit of je nu ’s avonds om negen uur of tien uur het vasten verbreekt.”

Alles komt een beetje tot rust

De familie Madani-Hollander heeft een druk bestaan, vol sociale verplichtingen, sportafspraken. Maar tijdens de ramadan komt alles een beetje tot rust. Wijnand: „Ik kijk uit naar de reset. Even op de rem trappen en echt voor een ander ritme kiezen. Ik merk ook dat ik een zekere focus in mijn werk heb. Ik multitask niet, maar werk veel planmatiger.”

Layla vindt het een leuke maand, zegt ze, en de gedachte dat ze in de avond met haar familie lekker kan eten. „En echt meer genieten van mijn maaltijd.” Dit jaar heeft ze zich voorgenomen om deze maand ook meer de Koran te lezen.

Haar broer Adam (tien minuten jonger) heeft vorig jaar „een beetje” meegevast. Hij voetbalt veel en dan is het extra lastig. „Deze keer ga ik wel de hele maand mee vasten.”

Mimount: „Wat hadden we vorig jaar afgesproken?”

Adam: „Dat ik op voetbaldagen niet ging vasten en op andere dagen wel.”

Mimount: „En als het geen voetbaldagen waren en je het niet meer volhield, mocht je ook eten.”

„We wonen in Amsterdam Nieuw-West en zijn omringd door veel moslims. Ze hebben ook veel neefjes en nichtjes van dezelfde leeftijd”, vertelt Mimount. „Op de basisschool wilden de kinderen in de bovenbouw al mee vasten. Dat vond ik best lastig. In de islam heb je niet alleen plichten, je hebt ook rechten. En een kind hoeft niet te vasten. We hadden toen afgesproken dat ze in de weekenden mochten vasten en kijken hoe ver ze kwamen.”

Layla en Adam helpen hun moeder bij het zetten van muntthee. Links: nog één chebakia over, een traditioneel Marokkaans honingkoekje (en Adams favoriet).

Foto Saskia van den Boom

Iftar

De ramadan is tegenwoordig veel zichtbaarder dan vroeger, ziet Mimount. „Het was vooral thuis. En als je buiten was, was je er niet zo mee bezig. Nu is het veel zichtbaarder omdat de hele wereld eraan meedoet. Iftar hier, iftar daar. Het leeft veel meer, dus je bespreekt het ook meer.”

Als de zon ondergaat, mogen de vastende moslims met de iftar het vasten verbreken. Harira is de belangrijkste soep voor veel Marokkaanse Nederlanders die meedoen. „Dertig dagen harira”, zegt Mimount. „Fantastisch, ik kan het daarna gerust nog eens een maand eten.”

„Mijn zusje Rashida maakte tijdens de ramadan altijd lekkere hapjes voor bij de harira. Gevulde broodjes, en we waren ook altijd superblij als ze risolles maakte.”

Het saamhorige van de ramadan vind ik mooi. Dat na het eten iedereen naar de moskee loopt

Wijnands eerste ramadan viel gelijk met hun huwelijk en het samenwonen, vertelt ze: „Dus je wil dan echt iets op tafel zetten, omdat het zijn eerste keer is. Maar ik ben gewoon niet zo’n keukenprinses.” Ze eet nu ook anders dan vroeger. „We zijn veel bewuster gaan eten. Minder deegwaren, meer groenten, fruit en yoghurt. Dat is goed voor je darmen en zo zorg je dat je genoeg vitamines binnenkrijgt.”

Wijnand: „Wat ik heel leuk vind, is dat je samen kookt en eten deelt.” Dus wat er op tafel ligt, is heel divers. Soep van een familielid, hapjes van een kennis. „En dan maak je zelf iets en dat deel je ook weer met een ander.”

Mimount: „Het saamhorige van de ramadan vind ik mooi. Dat na het eten iedereen naar de moskee loopt. Mijn moeder doet dat en ze leeft er helemaal van op. Dan ziet en spreekt ze iedereen weer. Het is een maand lang feest. Gezinnen met volwassen kinderen eten normaal bijna nooit samen, tijdens de ramadan wel. Dat was bij ons vroeger ook. Dan zie je elkaar weer echt.”

Mimount Madani Hollander is dol op het saamhorige van de ramadan.

Eid al-Fitr

Na 29 of 30 dagen is het tijd voor Eid al-Fitr, het feest van het breken van het vasten. Normaal gaat het gezin dan langs bij Mimounts oudere zus Fatima. Zij heeft van al haar broertjes en zusjes het grootste huis, daar past iedereen in. Mimount: „Maar de groep wordt nu gewoon te groot, dus we huren een zaaltje voor de hele familie. Iedereen neemt iets te eten en drinken mee.”

Adam: „Gaan we pizza bestellen?”

Mimount: „Kan.”

Bij de voorbereidingen hoort ook nieuwe kleding. Layla: „Het ene jaar doen we iets van de H&M en het jaar erna een chique jurk. En dan maken we met zijn allen een leuke foto.”