Dieper zien door te luisteren met politicus Ahmed Aboutaleb en het New European Ensemble

2 dagen geleden 4

Oké, dat we meningen hebben, daar doe je weinig aan. Kan ook gezond zijn, om een blik op de wereld en een eigen identiteit te ontwikkelen. Het begint te wringen zodra we van deze meningen muren metselen, betoogt de schrijver en politicus Ahmed Aboutaleb in de concertserie Mavericks van het New European Ensemble. En het wordt tamelijk uitzichtloos wanneer we in die muren ook geen ramen meer zetten, waardoor we elkaar niet kunnen (en willen) zien en horen en blijven dwalen in het doolhof van ons vernauwde bewustzijn.

Er zitten deze avond vele lagen in de treffende titel van dit Mavericks-concert: Seeing Without Seeing. Aboutaleb nodigde het publiek uit om met hem terug te gaan naar de wortels die de mens tot mens maken. Hij deed dat onder meer met het reciteren van oude Arabische dichters en bouwde tenslotte een literaire brug naar de blinde zanger Jules de Corte, die vond dat de omgeving van de mens de medemens is, en dat binnen die perken de mogelijkheden onbeperkt zijn.

We kijken wel, maar zien we ook? De vraag hing boven de drie delen waarin de avond uiteenviel. Bij Aboutaleb was het kernwoord „elkaar”. Daarna weefde de Nederlands-Koerdische componist Hawar Tawfiq – het zal toeval zijn – verder op de plek waar Aboutaleb was gebleven: bij de daadwerkelijke blindheid van De Corte. Hij liet zich voor zijn nieuwe werk We are blind inspireren door de slechtziende oom van zijn vriendin. Die beweegt zich door het leven met een rijkdom van zintuigelijke waarnemingen waarvan Tawfiq onder de indruk is. Het riep bij hem de vraag op: wie is hier eigenlijk blind?

Virtuoos

Dat vertaalde zich – zoals vaak bij Tawfiq – in een spectrum van klankkleuren voor strijkkwartet, piano, slagwerk, fluit en (bas)klarinet. In het virtuoze eerste deel ‘Sight unseen’ beschrijft de componist de verwondering en bewondering voor de zintuigelijk veelzijdige wereld van zijn vriendins blinde oom. In het tweede deel ‘Under the surface’ duikt hij de diepte van de waarneming in, de mysterieuze onderwaterwereld met het gezang van de walvissen. Welke lagen horen we? Luisteren we tegenwoordig alleen naar wat iemand zegt of ook nog hoe? En in het ritmische slot ‘The Sentinel’s Dance’ lopen alle musici – op de slagwerker na – met donkere bril en tastende blindenstok het podium af. Deze slagwerker belichaamt de schildwacht die dat ziet waar anderen blind voor blijven. Het New European Ensemble meanderde prachtig door Tawfiqs fantasievolle partituur.

Dat deed de groep na de pauze ook met de Syrische klarinettist en componist Kinan Azmeh in zijn Essays on Solitude and other Ambiguous Emotions, Café Damas en The Fence, The Rooftop and the distant sea. Daarin lijkt het vooral te draaien om nabijheid en verte, heden en herinnering; allemaal cirkelend rond de vraag wat thuis betekent. Café Damas gaat over wonen in muziek, The Rooftop over de periode dat Azmeh – die al een kwart eeuw in New York woont – niet naar Syrië kon reizen en hij bang was te vergeten hoe geboortestad Damascus eruitziet. De essays tenslotte schreef hij in coronatijd, toen de pandemie zijn reizende bestaan onderbrak en hij na vijftien jaar voor het eerst zijn buren in New York ontmoette.

En zo bleek Seeing Without Seeing een mooie titel voor een ontdekkingsreis waarin het luisteren de bezoekers een diepere kijk op de werkelijkheid gunde.