De curlingsteen is voor sporters en wetenschap nog altijd een mysterie

Curling is een van de oudste sporten ter wereld en wordt met stenen gespeeld die altijd afkomstig zijn van één Schotse leverancier. Toch begrijpen spelers en wetenschappers nog altijd niet waarom de steen op het ijs beweegt zoals hij doet. Hoe kan dat?

Lees ook

Ophef in het curling: Canada in het middelpunt van beschuldigingen van vals spel

Versies van een spel waarbij objecten over het ijs naar een doelwit worden geworpen zijn eeuwenoud. In 1192 werd dit al gedaan op de bevroren Donau door de Oostenrijkse hertog Leopold V, schrijft curlinghistoricus Bart Canton in zijn boek Curling Nederland, de geschiedenis. Door de eeuwen heen bleef men in Groot-Brittannië (vooral in Schotland) en andere Europese landen het spel spelen. Later dook het op aan de andere kant van de Atlantische Oceaan.

Rond 1800 ontstonden in Schotland en Canada de eerste officiële curlingclubs, wat zorgde voor standaardisatie van de regels én van de stenen. De stenen waren nu vrijwel altijd rond, gepolijst en uitgerust met een handvat aan de bovenkant. Ze werden gemaakt van verschillende steensoorten, metalen en hout. Eind negentiende eeuw werd de Schotse variant van de sport geadopteerd door andere landen, en daarbij ook de Schotse stenen, die uitsluitend van graniet werden gemaakt.

De Schotse oorsprong van de sport is terug te zien in de olympiërs vandaag. Beide Britse teams, de mannen en de vrouwen, bestaan volledig uit Schotten.

Sinds 2006 worden de stenen op de Olympische Winterspelen exclusief gemaakt van twee speciale soorten micrograniet die alleen te vinden zijn op het onbewoonde Schotse eiland Ailsa Craig, een kleine 100 kilometer ten zuidwesten van Glasgow. Deze microgranieten, Common Green en Blue Hone, worden daar al 175 jaar gedolven. Slechts één bedrijf heeft hierop de rechten: Kays Scotland.

Curling werd in 1924 voor het eerst olympisch, verdween daarna weer van het programma om in 1998 – voorlopig definitief – terug te keren. Tot 2006 leverde Kays elk olympisch jaar stenen aan de toernooien, maar nog niet exclusief. Dat veranderde vanaf 2006.

Alkalische mineralen

Al twintig jaar is dus elke steen op de Spelen (te koop voor meer dan 800 euro) afkomstig uit een klein, haast onbereikbaar eilandje, niet groter dan een vierkante kilometer. Het micrograniet uit Ailsa Craig is volgens de Scottish Geology Trust uniek omdat de korst niet is „aangetast” en het „relatief zeldzame alkalische ijzer- en magnesiumhoudende mineralen” bevat.

Het opvallende is: wetenschappers zijn er nog steeds niet uit hoe en waarom de stenen precies bewegen en wat er precies voor zorgt dat ze afbuigen (‘curlen’ in het Engels). Dat leidt er toe dat er nog altijd wordt zocht naar de meest effectieve manier om de steen te werpen.

De Canadese E.L. Harrington was in 1924 de eerste wetenschapper die zich waagde aan de fysica achter curling. Maar al snel bleek dat Harringtons ‘links-rechts asymmetrietheorie’ de afbuiging van de steen niet goed genoeg kon verklaren. In de 21e eeuw zijn er verschillende nieuwe wiskundige theorieën op losgelaten, maar wetenschappelijke consensus leverde dat niet op.

Lees ook

Hoe ‘Broomgate’ de curlingsport bijna fataal werd

Bovendien is de baan van de steen ook afhankelijk van andere factoren, zoals het bezemen van de curlers, de temperatuur van de ijshal en hoeveel water er op de baan ligt. Wellicht dat we volgende eeuw iets meer weten over de bewegingen van de steen.

Het Britse mannenteam verloor dinsdagavond, onder leiding van de Schot Bruce Moua, van Canada. De Britten kunnen zich nu alleen nog plaatsen voor de halve finale als ze deze woensdag zelf van de VS winnen én Italië of Noorwegen hun laatste round-robinwedstrijd verliest. De Britse vrouwen, met de Schotse Rebecca Morrison als skip, versloegen woensdagochtend de VS. Voor een plek in de halve finale moet het Schotse kwartet woensdagavond winnen van Japan en moeten meerdere uitslagen meezitten.