AI-bots doen zich voor als mensen in psychologieonderzoek

Veel vragenlijstonderzoek in de psychologie wordt afgenomen via online platforms zoals Prolific of Mechanical Turk, waar mensen wat geld krijgen om aan onderzoek mee te doen. Maar die vorm van onderzoek wordt nu bedreigd door AI-bots, tegen wie mensen kunnen zeggen: neem mijn browser over en vul dit in. Vorig jaar liet de Amerikaanse politiek wetenschapper Sean Westwood al zien dat je een AI-bot kunt bouwen waarvan de antwoorden menselijk lijken, ook op vragen die bedoeld zijn om robots uit een steekproef te vissen. En nu waarschuwen Nederlandse psychologen onder leiding van Stefan van der Stigchel in PNAS dat ook reactietijdonderzoek niet veilig meer is voor AI-bots.

Reactietijdonderzoek wordt bijvoorbeeld gebruikt om te onderzoeken waar mensen meer aandacht aan besteden of wat vooraan in hun geheugen zit: op vragen daarnaar reageren ze sneller. „En die reactietijden hebben een ‘menselijke handtekening’”, vertelt Van der Stigchel. „Als mensen bijvoorbeeld gemiddeld trager reageren, neemt de spreiding toe. En reactietijden zijn niet normaal verdeeld, maar de verdeling heeft een ‘staart’ van trage reacties. Ook zijn trage antwoorden altijd omringd door andere trage antwoorden.” Dan zakte iemand even in.

Maar in een experimentje met 39 deelnemers vonden de psychologen er waarschijnlijk al 2, mogelijk zelfs 6, die niet aan dat menselijke profiel voldeden en dus AI-bots zouden kunnen zijn. „We dachten dat we met dit type data veilig waren”, zegt Van der Stigchel. „Te ingewikkeld voor een bot.” Maar nee dus. „We hebben toevallig een student die goed is in bots programmeren en die liet ook zien dat dit technisch mogelijk is.”

Wie neemt de moeite om een AI-bot te programmeren om mee te doen aan psychologisch onderzoek? „Voor een uur achter de computer krijg je zo’n zes, zeven euro. In sommige landen is dat best oké geld. Denk aan een nachtportier van een hotel, die zich verveelt, of een student die wil bijklussen. Als je een bot laat meedoen, kun je zelf intussen iets anders gaan doen. Misschien dat ergens al bots onder studenten circuleren.”

Een van de dingen die Van der Stigchel en collega’s willen onderzoeken is of mensen in oosterse culturen een groter ‘zoeklicht van aandacht’ hebben dan in westerse culturen, zoals wel beweerd wordt. Online platforms leken ideaal om zulke crossculturele data te verzamelen. Hoe moet dat nu? „Ja, ik zie collega’s ook bleek worden als ik hierover vertel. Ik denk dat we op dit moment nog wel in staat zijn om de bots eruit te halen, op basis van die menselijke handtekening, maar ik durf niet te zeggen hoe het over een jaar is. Ik ben ervan overtuigd dat de bedrijven achter die online platforms, die ons menselijke deelnemers garanderen, er iets aan gaan doen. Ik ben heel benieuwd wat dan.”