Waarom bijen soms de weg kwijtraken boven een maïsveld

Onderzoekers volgden honingbijen met een drone en ontdekten: elke bij vliegt een eigen, opvallend precieze route.

Honingbijen lijken vaak als een collectief te werken. Nu blijkt dat ze in de lucht verrassend zelfstandig zijn. Onderzoekers van de University of Freiburg zagen dat elke honingbij een eigen route kiest tussen de bijenkast en een voedselbron. Die route herhaalt de bij met opvallend veel precisie. Het onderzoek is te vinden in Current Biology.

Reflecterend stempeltje

Een team onder leiding van gedragsbioloog Andrew Straw onderzocht het vlieggedrag van honingbijen in een landbouwgebied nabij de Kaiserstuhl in Duitsland. De bijen vlogen heen en weer tussen hun kast en een voedselbron op ongeveer 120 meter afstand. Dat klinkt misschien niet ver, maar de weg naar de voedselbron bevatte obstakels: hagen, een maïsveld en zelfs een boom die de meest rechte route blokkeerde.

Om de bijen goed te kunnen volgen gebruikten de onderzoekers een methode die ze zelf eerder ontwikkelden: Fast Lock-On (FLO) Tracking. Daarbij krijgt een bij een heel klein, sterk reflecterend ‘stempeltje’ op het lichaam. Dat stempeltje weerkaatst licht. Een drone vliegt boven het landschap met een speciale camera en kan dat weerkaatsende puntje razendsnel herkennen, waarna de bij continu in beeld gehouden wordt. Tijdens dat filmen wordt ook een 3D-scan van de omgeving gemaakt. Zo konden de onderzoekers de vlucht heel gedetailleerd vastleggen: niet alleen waar de bij vloog, maar ook hoe hoog en hoe bochten werden genomen.

“Met ons volgsysteem kunnen we vluchtpaden van honingbijen in 3D opnemen,” legt Straw uit. “Onze opnames laten zien dat elke bij een eigen voorkeursroute heeft en die heel precies vliegt. Je zou bijna kunnen zeggen dat elke bij een eigen persoonlijke voorkeur heeft.”

Eigen route

In totaal analyseerde het team 255 vluchtpaden van 26 bijen. Wat meteen opviel: bijen blijken hun eigen route bijna exact te herhalen, zowel op de heenweg naar het voedsel als op de terugweg naar de kast. Straw noemt de nauwkeurigheid daarvan indrukwekkend: “Individuele bijen herhaalden hun eigen route bijna precies tijdens meerdere vluchten. Vaak vlogen ze maar een paar centimeter naast hun eerdere pad.”

Toch was die precisie niet overal even groot. De onderzoekers zagen dat bijen het meest stabiel vlogen in de buurt van duidelijke herkenningspunten in het landschap, zoals de boom die op de directe lijn tussen de kast en de voedselbron stond. Boven het maïsveld gebeurde het omgekeerde: daar veranderde het pad vaker en leken bijen soms hun vorige route even te ‘vergeten’.

Volgens Straw laat dat zien hoe belangrijk de omgeving is voor de navigatie van bijen. “Onze resultaten suggereren dat visuele herkenningspunten bijen helpen bij het navigeren,” zegt hij. In een landschap dat er overal hetzelfde uitziet, zoals een maïsveld, lijken bijen meer moeite te hebben met vinden van de weg.

Waggeldans

De studie zegt door die vondst ook iets over de beroemde waggeldans. Dat is de dans waarmee een honingbij in de kast aan andere bijen laat zien waar voedsel te vinden is. Een bij geeft daarbij onder meer een richting aan. Het is echter al langer bekend dat die richtingsinformatie niet perfect is. Voor voedselbronnen op ongeveer 100 meter afstand kan de aangegeven richting in de waggeldans volgens Straw soms wel zo’n 30 graden afwijken.

Het nieuwe onderzoek laat nu echter iets opvallends zien: bijen blijken in de praktijk veel nauwkeuriger te vliegen dan die dans doet vermoeden. Straw: “Ons onderzoek laat zien dat individuele bijen heel nauwkeurig kunnen navigeren, vooral naar bestemmingen die ze al kennen. Dat betekent dat de onnauwkeurigheid van de waggeldans niet komt doordat bijen niet goed kunnen navigeren.” Met andere woorden: de waggeldans wordt niet altijd perfect uitgevoerd. Ondanks dat weet een bij vaak wel heel precies waar een voedselbron is.

Leestip: Waarom danst iedere honingbij anders?

Dat inzicht is belangrijk, omdat we daardoor beter begrijpen hoe bijen in veel gevallen toch een voedselbron weten te vinden in een landschap dat vol staat met obstakels. Daarnaast weten we nu dus ook beter welke elementen bijen gebruiken om zichzelf succesvol door een landschap te navigeren, en wat ervoor zorgt dat ze soms even ‘in de war’ raken.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Honingbij blijkt longkanker te kunnen detecteren (en daar blijft het niet bij) en Wetenschappers schrikken zich een hoedje: levensverwachting van honingbijen in 50 jaar tijd gehalveerd . Of lees dit artikel: Ook honingbijen houden afstand als ziekte dreigt .

Schrijf je in voor de nieuwsbrief!
Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week?
Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: