Ultraloop sloopt je bloed: het lijkt echt niet zo gezond om jezelf compleet uit te putten

Een marathon is al een aanslag op je lichaam. Maar wie nog verder gaat, lijkt echt in de problemen te komen. Nieuw Amerikaans onderzoek laat zien dat extreme duurlopen het bloed beschadigen op een manier die doet denken aan versnelde veroudering.

Dat fanatieke ultralopers tijdens wedstrijden rode bloedcellen verliezen, was al bekend. Maar wat er precies misgaat in het bloed bleef tot nu toe vaag. Wetenschappers van de University of Colorado Anschutz weten daar nu meer over en het valt niet mee.

Minder soepel en efficiënt

Rode bloedcellen zijn de koeriers van je lichaam. Ze vervoeren zuurstof, voedingsstoffen en afvalstoffen van A naar B via je hart- en vaatstelsel en moeten zich daarvoor door piepkleine haarvaten wringen. Flexibiliteit is een groot goed voor deze cruciale lichaamscellen. Nu blijkt dat die flexibiliteit na langeafstandswedstrijden afneemt. De rode bloedcellen worden stijver en raken beschadigd op moleculair niveau. Het gevolg is dat hun vermogen om efficiënt zuurstof te vervoeren vermindert.

“Deelname aan dit soort extreme sportevenementen veroorzaakt ontstekingen in het lichaam en beschadigt rode bloedcellen”, zegt biochemicus Travis Nemkov. “We kunnen op basis van deze gegevens niet zeggen of mensen dit wel of niet moeten doen. Maar wat we wel zien, is dat aanhoudende stress de meest voorkomende cel in ons lichaam beschadigt.”

Beruchte bergraces

Voor de studie analyseerde het team bloedmonsters van 23 lopers voor en na twee beruchte bergraces: een 40 kilometer lange wedstrijd in de Alpen van het Zwitserse Martigny naar het Franse Chamonix en de loodzware 171 kilometer lange Ultra Trail du Mont Blanc. In het bloed werden duizenden eiwitten, vetten en andere moleculen doorgelicht. En telkens zagen de onderzoekers hetzelfde patroon: er was zowel mechanische als moleculaire schade te zien in de lichaamssappen.

De mechanische schade ontstaat waarschijnlijk door drukverschillen in de bloedbaan tijdens het rennen. Moleculaire schade lijkt het gevolg van ontstekingen en oxidatieve stress, een toestand waarbij schadelijke moleculen de overhand krijgen doordat antioxidanten hun werk niet meer naar behoren kunnen doen.

Na 40 kilometer waren de effecten al duidelijk meetbaar. Maar bij 171 kilometer sloeg de meter nog veel verder uit. “Ergens tussen een marathon en een ultramarathon begint de schade echt door te zetten”, vertelt hoofdonderzoeker Nemkov. “We zien dat het gebeurt, maar we weten nog niet hoe lang het lichaam nodig heeft om dit te herstellen en wat de langetermijneffecten zijn.”

Versnelde veroudering

De patronen die de onderzoekers zagen, lijken sterk op processen die optreden wanneer bloed wordt opgeslagen voor transfusies. Ook dan raken rode bloedcellen na verloop van tijd beschadigd en minder bruikbaar. In de Verenigde Staten mag opgeslagen bloed volgens regels van de U.S. Food and Drug Administration maximaal zes weken worden bewaard.

“Rode bloedcellen zijn bijzonder veerkrachtig, maar ook erg gevoelig voor mechanische en oxidatieve stress”, zegt onderzoeker Angelo D’Alessandro die ook verbonden is aan de University of Colorado Anschutz. “Extreme duursport zorgt ervoor dat deze cellen versneld verouderen. We zien dat dit gebeurt vanwege mechanismen die sterk lijken op wat we zien bij bloedopslag. Door die overeenkomsten te begrijpen, leren we hoe we bloedcellen beter beschermen. Zo kunnen we atleten helpen, maar ook vooruitgang boeken in de transfusiegeneeskunde.”

Wat betekent dit voor sporters?

De studie is relatief klein van opzet en kent nog een aantal andere beperkingen: er zijn slechts 23 deelnemers, de diversiteit laat te wensen over en er zijn maar twee meetmomenten tijdens het experiment. Toch heeft het onderzoek een duidelijke meerwaarde en past het mooi in een groeiende reeks studies die suggereren dat extreem veel sporten niet per definitie gezonder is.

Het menselijk lichaam kan veel aan, maar zelfs de taaie rode bloedcellen van zeer goed getrainde duursporters hebben hun grenzen. Vervolgonderzoek moet uitwijzen hoe snel rode bloedcellen herstellen, of blijvende schade optreedt en of aangepaste training en voeding de negatieve effecten kunnen beperken.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Is een marathon lopen slecht voor je hart? Tien jaar durende studie geeft het antwoord en Marathonlopers ‘eten’ tijdens een race tijdelijk een beetje van hun eigen hersenen op. Of lees dit artikel: Marathon onder de twee uur? Het kan nu al!.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: