Russen hacken chats van Nederlandse overheidsmedewerkers

Russische hackers hebben het afgelopen jaar toegang gekregen tot de chat-applicaties van meerdere Nederlandse „overheidsmedewerkers” en hebben in naam van deze medewerkers berichten verstuurd. Dat melden de inlichtingendiensten AIVD en MIVD in een nieuw rapport over Rusland, dat donderdag verscheen.

De AIVD en MIVD vermelden niet om welke medewerkers het gaat, maar schrijven wel dat er steeds meer cyberaanvallen plaatsvinden op mobiele telefoons. Het is de eerste keer dat de diensten naar buiten brengen dat communicatie van Nederlandse overheidsfunctionarissen is onderschept.

Volgens de diensten wordt Ruslands hybride oorlog in Europa steeds intensiever en legt Moskou een steeds grotere „risicobereidheid” aan de dag, waaronder acties „met een geweldscomponent”. Zo werd afgelopen november het Poolse spoor beschadigd door explosies, die volgens Warschau waren uitgevoerd door de Russische geheime dienst GROe. In 2024 verstuurden Russische agenten brandbare postpakketten die vlam vatten in sorteercentra in Groot-Brittannië, Duitsland en Polen. In Leipzig ontstond er brand in een container die op het punt stond te worden geladen in een transportvliegtuig van DHL. Het is een illustratie van de Russische „acceptatie” dat sabotageacties „in potentie slachtoffers kunnen maken”, zo schrijven AIVD en MIVD.

Ook in Nederland zijn sabotage-activiteiten geconstateerd, zowel online als fysiek. Zo werden er vanuit Nederland via Schiphol postpakketten verstuurd – zonder brandbaar materiaal – waarschijnlijk als „voorverkenning”. In verband daarmee werden een Nederlander en een Oekraïner aangehouden. De twee mannen waren online geronseld en wisten waarschijnlijk niet dat ze handelden in opdracht van Rusland. Twee Nederlandse tieners die werden opgepakt omdat ze ‘verkenningen’ uitvoerden naar wifi-netwerken van ambassades en overheidsgebouwen in Den Haag, wisten wél dat ze in contact stonden met Russische hackers.

Drones

Volgens de AIVD en MIVD is het vaak lastig om verdachte (sabotage-)activiteiten toe te kunnen schrijven aan Rusland. Zo is het nog onduidelijk wie er verantwoordelijk was voor de drones die het afgelopen najaar meermaals werden gesignaleerd boven Vliegbasis Volkel en Eindhoven Airport. Ook de Nederlandse diensten hebben de afgelopen twee jaar „een toenemend aantal meldingen” ontvangen over drones in de buurt van „vitale infrastructuur, luchthavens en […] militaire faciliteiten”. In geen van de gevallen kon de herkomst van de drones worden achterhaald; soms was het zelfs moeilijk vast te stellen of er überhaupt drones hadden gevlogen. Van de verdachte Russische scheepsbewegingen op de Noordzee staat wel vast dat ze bedoeld zijn voor het in kaart brengen van maritieme infrastructuur, zoals zeekabels.

Volgens AIVD en MIVD bereidt Rusland zich voor op een „langdurige confrontatie met het Westen”, ook militair. Ondanks de torenhoge Russische verliezen in Oekraïne gaat er volgens de diensten een groeiende dreiging uit van de Russische strijdkrachten. Zo produceert de Russische defensie-industrie nog altijd voldoende materieel en is Rusland zelfs in staat om de krijgsmacht uit te breiden en te innoveren, bijvoorbeeld met de integratie van onbemande systemen zoals drones en gevechtsrobots. Daarbij staat de voorbereiding van een „militair conflict” met de NAVO centraal.

„In het meest ongunstige scenario”, zo schrijven de diensten, heeft Rusland na het beëindigen van de oorlog in Oekraïne „minder dan een jaar” nodig om zich voor te bereiden op een beperkte militaire operatie tegen één of meerdere NAVO-landen.

Weerbaarder

Rusland kan de NAVO als geheel niet verslaan, maar kan wel proberen om het bondgenootschap uit elkaar te spelen – bijvoorbeeld door erop te gokken dat westerse landen Oost-Europese bondgenoten niet te hulp zullen schieten. Dit betekent volgens de diensten nadrukkelijk niet dat het Poetin-regime de „intentie” heeft een grootschalige oorlog tegen de NAVO te beginnen: „vooralsnog heeft Rusland andere, minder risicovolle opties om het NAVO-bondgenootschap te verzwakken”.

Ook zonder een „openlijk militair” conflict hebben de Russische hybride activisten „een aanzienlijke impact op de nationale veiligheid van Nederland en andere Europese landen”. Volgens de diensten moet de Nederlandse samenleving weerbaarder worden om de hybride dreigingen – zoals bijvoorbeeld uitval van nutsvoorzieningen of grote internetstoringen – het hoofd te kunnen bieden.