Planbureaus: koopkracht neemt af, overheidsschuld kan fors oplopen

12 uren geleden 1

Door de maatregelen van het nieuwe kabinet daalt de koopkracht van huishoudens. Ook verbetert de coalitie van D66, VVD en CDA de overheidsfinanciën weliswaar op korte termijn, maar loopt op de lange termijn de overheidsschuld flink op. Dat blijkt uit de doorrekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) vrijdag. Ook de stikstofdoelen worden met de huidige plannen niet gehaald.

Volgens de ramingen daalt de overheidsschuld tijdens de komende regeerperiode (die loopt tot en met 2030) met 0,2 procent van het bruto binnenlands product. Daarna keert het beeld. In 2060 komt de schuld uit op 137 procent van het bbp, 19 procentpunt meer dan zonder kabinetsbeleid, mede door structureel hogere defensie-uitgaven en extra investeringen in onder meer woningbouw, klimaat en stikstofbeleid.

Het kabinet zet in het coalitieakkoord in op hogere defensie-uitgaven en beknibbelt op de uitgaven aan zorg en sociale zekerheid, onder meer via een hoger eigen risico en versoberingen in de langdurige zorg en uitkeringen. Ook stijgen de lasten op arbeid. „Dat gaat ten koste van de inkomenszekerheid”, staat in de doorrekeningen.

Veel twijfels

Bij de doorrekeningen moet een belangrijke kanttekening worden gemaakt. Veel maatregelen uit het coalitieakkoord zijn nog niet uitgewerkt en hebben bovendien nog geen meerderheid in het parlement, omdat de coalitiepartijen – met maar 66 zetels in de Tweede Kamer – voor alle plannen steun van de oppositie moeten krijgen.

Door de maatregelen van het nieuwe kabinet daalt de koopkracht van huishoudens. In totaal schaaft de coalitie 0,4 procentpunt af van de verwachte koopkrachtstijging voor de komende jaren, waardoor een huishouden gemiddeld een jaarlijkse koopkrachtstijging van 0,2 procent overhoudt in de komende kabinetsperiode. Daarbij worden lagere inkomens relatief harder geraakt dan de hogere inkomens.

Het aandeel mensen in armoede stijgt als gevolg van kabinetsbeleid met 0,2 procentpunt naar 2,7 procent

De verslechtering van de koopkracht wordt voor het grootste deel veroorzaakt door de zogenoemde beperkte toepassing van de tabelcorrectiefactor, een maatregel die nodig is om de uitgaven voor defensie te dekken. Daardoor vallen de inkomens van huishoudens de komende jaren steeds eerder in de hogere belastingschijven. Ook de verhoging van het eigen risico naar 520 euro in 2030 kost huishoudens koopkracht, hoewel die deels wordt gecompenseerd door lagere zorgpremies.

Het aandeel mensen in armoede stijgt als gevolg van het kabinetsbeleid met 0,2 procentpunt naar 2,7 procent. Ook dit komt door de lastenverzwaring in de inkomstenbelasting. Uit de CPB-doorrekening blijkt ook duidelijk dat de coalitie van D66, VVD en CDA de lasten op arbeid wel verhoogt, maar de lasten op vermogen ongemoeid laat.

Onderwijs en infrastructuur

Volgens de doorrekeningen worden de stikstofdoelen bij lange na niet gehaald, hoewel die uitstoot wel enigszins daalt. „Om de klimaatdoelen in 2050 te realiseren, is aanvullend beleid nodig”, staat in de doorrekening. Subsidies zorgen er wel voor dat de veestapel krimpt en boeren gaan investeren in schonere technieken, denken de rekenmeesters.

Positiever zijn de planbureaus over investeringen in onderwijs, infrastructuur en financiering voor snelgroeiende bedrijven. Die versterken volgens hen het ‘menselijk kapitaal’ en het investeringsklimaat. Ook de woningmarktmaatregelen stemmen voorzichtig optimistisch: op lange termijn neemt het woningaanbod licht toe.