Papegaaien in het wild lijken duidelijke taalregels te volgen tijdens een duet

Onderzoekers ontdekten dat geelnekamazones in het wild niet zomaar iets roepen, maar hun complexe duetten zingen volgens verrassend vaste ‘taalregels’.

Online kan je talloze filmpjes vinden van ‘pratende’ vogels: ara’s die hun verzorger begroeten, kaketoes die liedjes nazingen en kraaiachtigen die geluiden van bouwplaatsen imiteren. Zulke video’s vertellen ons vooral iets over vogels die dicht bij mensen leven. Hoe vogels hun stem in het wild gebruiken is echter veel minder bekend.

Bioloog Christine Dahlin van de University of Pittsburgh at Johnstown wil daar verandering in brengen. Met collega’s onderzocht ze de roepgeluiden van de geelnekamazone, een ernstig bedreigde papegaaisoort uit Zuid-Amerika. “Uiteindelijk wil ik begrijpen hoe deze vogels in het wild met elkaar communiceren,” zegt Dahlin. “Ik wil weten wat ze ‘zeggen’ en hoe ze dat doen.” De resultaten verschenen in het vakblad Journal of Avian Biology.

Zangwedstrijd

De hoofdfocus van het onderzoek zijn zogeheten warble duets. Dat zijn snelle, complexe duetten die partners samen maken. Bij geelnekamazones hoor je deze complexe duetten vaak wanneer ze ruziën met een ander stel om een territorium. Dahlin bestudeerde eerder een simpelere versie: een soort ‘standaard duet’. Daarbij dacht ze het gebruik van een aantal vaste regels te herkennen.

Leestip: Deze papegaaien kunnen een heel knap trucje, dat vrijwel geen enkel ander dier ook kan

Daarom vroeg ze zich af of warble duets mogelijk ook vaste regels volgen, of dat ze meer zijn bedoeld als een show van vocale kracht. “Wetenschappers denken al een tijd dat ze tijdens een warble duet veel verschillende noten gebruiken om te laten zien hoe goed ze zijn,” legt Dahlin uit. “Dan zou het dus vooral om de variatie gaan. Mijn hypothese was dat het mogelijk aan iets heel anders zou liggen.”

Met een camera in een weiland

Dahlin kwam aan haar hypothese door te kijken naar hoe papegaaienstelletjes reageren op andere paren. Daarbij zie je dat stelletjes elkaars noten wel of juist niet herhalen tijdens een soort zangwedstrijd. Dat kan een conflict aanwakkeren of juist niet. Alleen: om die hypothese grondig te kunnen testen, moet je eerst weten hoeveel soorten roepgeluiden geelnekamazones gebruiken. “Die realisatie was de aanleiding voor dit onderzoek,” aldus Dahlin.

Om die puzzel op te lossen ging het team meerdere keren naar Costa Rica, verspreid over een periode van drie jaar. Dahlin: “we zaten voor het onderzoek gewoon in de weilanden te wachten met een ouderwetse videocamera en een richtmicrofoon. In de verte stonden bomen waarvan we wisten dat papegaaien daar hun nesten hadden gebouwd. Vaak ging het er rustig aan toe, maar bij een territoriumconflict veranderde alles.”

Volgens Dahlin werd er al snel gebruik gemaakt van verschillende roepgeluiden. Kort daarna gingen de stellen met elkaar op de vuist. De paar fysieke gevechten die ze in het wild zag vonden niet zomaar plaats, maar telkens nadat een warble duet had plaatsgevonden.

Enorme berg gegevens

De veldopnames leverden een enorme hoeveelheid gegevens op. Het duurde uiteindelijk meer dan tien jaar voordat Dahlin en haar studenten alles konden uitpluizen, onder andere omdat er ondertussen ook werd gewerkt aan andere onderzoeksprojecten. Van de honderden opgenomen duetten bleken ongeveer vijftig warble duets bruikbaar, afkomstig van dertien paren. In totaal gaat het om meer dan 450 losse roepgeluiden.

Het verschil tussen een warble duet en een ‘standaard’ duet blijkt groot. Standaard duetten bestaan uit vier soorten roepen. Tijdens een warble duet worden echter 36 unieke roepgeluiden gebruikt. Waarschijnlijk is dat getal een onderschatting. “We vonden eigenlijk veel meer roepgeluiden,” zegt Dahlin. “Echter waren sommige roepgeluiden extreem zeldzaam. Daarom hebben we ze niet gecategoriseerd.”

Toevallige ingeving

Het hebben van een grote woordenschat is één ding. De volgende vraag was: worden de roepgeluiden ook gestructureerd gebruikt? Om dat te onderzoeken kwam een ingeving van pas. Oud-student Owen Small stelde voor om een programma te gebruiken dat hij (toevallig) gebruikte om literatuur mee te analyseren: Voyant Tools.

Het programma bleek verrassend goed te werken. De onderzoekers keken welke roepen vaak samen worden gebruikt. Zulke ‘vaste’ combinaties heten in de taalkunde collocaties: woorden die je vaak in dezelfde zin ziet, zoals ‘groen’ en gras’. De analyse liet zien dat papegaaien duidelijke regels volgen tijdens een warble duet. Zo vond het team meer dan twintig verschillende collocaties.

Razendsnelle keuzes

Tegelijkertijd viel het op dat roepklanken nauwelijks werden herhaald tijdens een duet. “Dit laat zien dat papegaaien heel goed weten welke roepklanken ze gebruiken,” zegt Dahlin. “Ze schreeuwen niet zomaar wat in het rond.” Volgens haar maken de stelletjes daarvoor razendsnelle keuzes: of ze gaan zingen en zo ja, wat voor soort duet het gaat worden. Daarbij wordt dus ook rekening gehouden met welke roepgeluiden ze gaan gebruiken.

Dat inzicht is belangrijk te noemen, omdat het ons iets vertelt over hoe complex de communicatie van wilde dieren kan zijn. De studie laat zien dat papegaaien in het wild niet alleen mooie geluiden maken, maar ook patronen gebruiken die doen denken aan ons taalgebruik: veel verschillende klanken die gebruikt worden volgens vaste regels. Bovendien gaat het hier om een ernstig bedreigde soort. Het beter begrijpen hoe deze vogels communiceren kan helpen om hun gedrag in het wild beter te volgen en te beschermen.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Ook vogels spreken in dialect: taal van deze papegaaien verandert razendsnel, maar de reden is treurig en Een waar bloedbad in papegaaienland: deze soort doodt de kuikens, alleen maar voor een stukje vastgoed . Of lees dit artikel: Wetenschappers laten papegaaien gamen en videobellen en dat levert interessante inzichten op (zo blijken de vogels de tablet te besturen met hun tong!) .

Schrijf je in voor de nieuwsbrief!
Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week?
Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: