Onwaarheden op je cv, wie is er níét mee groot geworden?

Een student die zijn bijbaan bij Albert Heijn presenteert als leidinggevende functie. Een voormalige magazijnmedewerker die zich ‘inventory specialist’ noemt. Rogier Thewessen van jongerenuitzendbureau YoungCapital komt dergelijke opgeblazen functietitels vaak genoeg tegen tussen de duizenden cv’s die elke week binnenkomen. „Zeker nu AI bijna standaard wordt ingezet, zie je steeds mooiere cv’s.”

Ook recruiter Bonne de Wildt, die met werving- en selectiebureau Vroom bij sollicitaties voor hogere functies bemiddelt, ziet geregeld opgepoetste cv’s voorbijkomen. Bijvoorbeeld van een financieel manager die zichzelf de functietitel cfo aanmeet of een HR-medewerker die ‘business partner’ zou zijn geweest. Nog vaker treft hij onvolledige informatie aan. „Vooral op LinkedIn zie je vaak dat de laatste baan lijkt door te lopen tot het heden, terwijl iemand daar al jaren weg is. Men is dan bang voor een gat in de werkervaring.” Of vermelde studies zijn niet afgemaakt.

Zo’n een op de acht ondervraagde mensen zei weleens te hebben gejokt op zijn cv

D66’er Nathalie van Berkel, die zich deze week door fouten op haar cv over gevolgde opleidingen terugtrok als kandidaat-staatssecretaris van Financiën en vervolgens ook als Kamerlid, is bepaald geen uitzondering. DISA Global Solutions, een internationaal bureau dat in opdracht van werkgevers sollicitanten screent, deed er in 2024 onderzoek naar. Zo’n een op de acht ondervraagde mensen zei weleens te hebben gejokt op zijn cv. Ruim een derde van hen zou zich schuldig hebben gemaakt aan het te mooi vermelden van de werkervaring. De lengte van de studie werd door 13 procent van hen verdoezeld.

Onder jonge sollicitanten die DISA polste, was dat aandeel zelfs groter: één op de vijf erkende de zaken weleens wat rooskleuriger te hebben voorgesteld dan zij waren. Logisch, vindt Thewessen van YoungCapital. „Zij hebben nog weinig werkervaring en moeten harder hun best doen om zich zo sterk mogelijk te presenteren. Ze willen een baan die goed betaalt, anders kunnen ze geen huis kopen.”

Cv anders dan LinkedIn

Hoe erg is het nou eigenlijk? Om te beginnen hangt het er een beetje van af of je de zaken te mooi voorstelt op LinkedIn of op een cv waarmee je op een concrete baan solliciteert, vindt De Wildt, die vooral mensen in HR, management en de financiële sector aan een baan helpt. „LinkedIn zie ik als een marketinginstrument, daar wil je opvallen en zul je je ervaringen sneller wat aandikken. Een cv vraagt om meer oprechtheid.”

Wat is nog net acceptabel en wat kan echt niet? Thewessen van YoungCapital hoeft er niet lang over na te denken. „De grens ligt bij liegen”, zegt hij. Maar dat doet volgens hem slechts een „héél klein deel” van de sollicitanten. Blijkt uit het cv bijvoorbeeld niet duidelijk of een studie is afgemaakt en spreekt de sollicitant daar tijdens een gesprek wel duidelijk de waarheid over, dan is het voor hem niet per se een dealbreaker. Als er maar andere kwaliteiten en ervaringen tegenover staan.

Echt liegen is wat anders. Een collega van Thewessen sprak een keer een sollicitant die stewardess wilde worden en zei dat ze al twee jaar ervaring in dat vak had. Dat viel zonder toegang tot het personeelssysteem van de luchtvaartmaatschappij niet te checken. Tijdens het eerste gesprek bij de werkgever bleek dat de kandidaat deze ervaring had verzonnen.

Komt een bedrijf pas achter zo’n glasharde leugen als je al in dienst bent, dan kan dat een wettelijke grond zijn voor ontslag op staande voet. Maar meestal komen verzinsels wel aan het licht tijdens een persoonlijk gesprek. Gedetailleerd doorvragen is volgens Thewessen de truc. „Stel de vraag: ‘Noem eens een situatie waarin je een boze klant wist te kalmeren, hoe heb je dat precies gedaan?’ Als je die ervaring niet hebt, val je bij het antwoord snel door de mand.”

Ook door opgeblazen prestaties valt meestal wel heen te prikken, aldus recruiter De Wildt. „Je hoort vaak subjectieve kreten, bijvoorbeeld dat iemand veel impact heeft gemaakt bij een transitie. Vertel dan maar wat die impact concreet inhield.”

Referenties nagaan gebeurt ook. Maar aangezien die komen van eerdere werkgevers die de sollicitant zelf heeft aangedragen, is de waarde daarvan volgens De Wildt beperkt.

Professionele screening

Zodra de kandidaat uitverkoren is, kan een professionele screening alsnog een rammelend cv aan het licht brengen. Die procedure wordt overgelaten aan speciale screeningbureaus. Dit soort bureaus is de laatste vijf jaar flink in aantal gegroeid, zo maakte NPO-radiotalkshow Spraakmakers vorig jaar op uit gegevens van de Kamer van Koophandel. Naar schatting zijn in Nederland ruim 350 screeningbureaus actief.

DISA Global Solutions is daar één van. Het bureau screende vorig jaar volgens directeur Job van der Weijden zo’n 80.000 kandidaten en dit jaar verwacht hij door te groeien naar 100.000. In sommige sectoren, zoals de financiële dienstverlening, accountancy en advocatuur, is zo’n screening een vast onderdeel van de sollicitatieprocedure geworden. En volgens Van der Weijden komen er steeds meer bij, ook door geopolitieke ontwikkelingen. „We zien de laatste jaren groei bij bijvoorbeeld energiebedrijven, waterschappen, infrastructuur, telecom en andere datagevoelige sectoren. Met wereldwijde hackers en bedrijfsspionage wil je weten wie je in huis haalt.”

Vooral de genoemde feiten op het cv worden doorgelicht, via eerdere werkgevers en opleidingsinstituten. Sociale media nagaan is ook een optie, al zijn de meeste werkgevers daar volgens Van der Weijden terughoudend in.

Data die niet helemaal kloppen zien we nog wel langskomen, maar echt erge leugens nauwelijks meer

Hoe zit het eigenlijk met privacyregels? Van der Weijden: „Daar houden we ons natuurlijk aan. De kandidaat krijgt vooraf altijd precies te horen hoe het proces verloopt. De screening gebeurt ook pas op het moment dat de werkgever iemand wil aannemen, dan is er een gerechtvaardigd belang. Als ons rapport na een paar dagen klaar is, gaat het naar zowel de werkgever als de kandidaat.”

Vaak staat de screening ook al aangekondigd in de vacature, waardoor je het als kandidaat wel uit je hoofd zal laten om te jokken op je cv. „Er gaat een preventieve werking van uit”, aldus Van der Weijen. „Data die niet helemaal kloppen zien we nog wel langskomen, maar echt erge leugens nauwelijks meer.”

Sommige sectoren houden screening principieel af, zoals de reclamewereld. „In die creatieve cultuur vindt men het niet zo belangrijk, zoals men het vroeger in de medische wereld en de advocatuur niet chic vond. Maar in een volwassen markt hoort het er gewoon bij.”

Een beetje bluf kan een pre zijn

Nooit doen dus, je cv wat mooier maken? Als je er een goed verhaal bij hebt, tilt Thewessen van YoungCapital er niet altijd zo zwaar aan. Sterker, een beetje bluf kan voor sommige functies een pre zijn. „Jezelf goed verkopen is ook een skill. Als je accountmanager wil worden, kun je die vaardigheid goed gebruiken.”

Pretenderen dat je een universitaire opleiding hebt afgerond, zoals gewezen politicus Nathalie van Berkel, is volgens de experts geen goed idee en vaak ook helemaal niet nodig. Zelfs in het hogere segment banen is dat steeds minder vaak een harde eis, merkt recruiter De Wildt. „Ik zit nu ongeveer twintig jaar in het vak. Vroeger móést je een wo-opleiding hebben, de laatste jaren neemt het belang van vaardigheden toe.”

Dat hangt ook samen met snelle, vooral technologische veranderingen in de wereld, denkt YoungCapital-eigenaar Thewessen. „Het gaat werkgevers meer om communicatievaardigheden, goed kunnen samenwerken, leergierig zijn, flexibel en autodidactisch. Diploma’s zijn maar papiertjes. Je laat er vooral mee zien dat je iets kunt afmaken, dat je kunt afzien en doorzetten.”

Recruiter De Wildt merkt dat kandidaten opleidingen soms zelfs achterwege laten op hun cv, bijvoorbeeld als zij de route van mbo via hbo naar universiteit hebben afgelegd. Zonde, vindt hij. „Werkgevers houden juist van doorzetters.”