Kom maar op met die robots en AI in Europese fabrieken

Opmerkingen die Jensen Huang vorige maand op het World Economic Forum maakte, bleven lang bij mij hangen. De Nvidia-topman zei daar op het podium dat Europa nog allerlei kansen heeft in het AI-tijdperk dat pas net is uitgebroken. Die kansen liggen op het gebied van toepassingen van AI, zei hij. En dat hoor ik de laatste tijd wel vaker.

De strijd om de taalmodellen en om AI wordt gedomineerd door de VS en China. Daar zal Europa niet snel tussenkomen, zo is de verwachting. Zeker omdat de investeringen in Europa sterk achterblijven bij het geweld dat de ontwikkelaars van taalmodellen ten toon spreiden met de honderden miljarden die zij in datacentra stoppen. Maar juist doordat daar zo veel aandacht en investeringen heen gaan, laten de twee dominante landen ook veel liggen. Juist in de toepassingen van AI is misschien wel meer te verdienen, vooral in de business-to-businessmarkten. Meer dan aan de consument, die alweer aan ‘gratis’ gewend is geraakt.

Jensen Huang wees in Davos vooral op de industriële basis van Europa, die sterk ontwikkeld is. „Daar heeft Europa nog veel mogelijkheden om vroeg in te stappen, vooral met door AI gestuurde robots. Er ligt nu nog een unieke kans”, zo noteerde ik uit zijn mond. Maar wat gebeurt er dan werkelijk met AI in Europa en vooral binnen de Europese industrie? Dat is de vraag die in mijn hoofd bleef hangen nadat ik de woorden van Jensen Huang had opgevangen in die congreszaal in het Zwitserse bergdorp. En dus was ik blij met twee onderzoeken die in mijn mailbox ploften deze week van KPMG (verscheen woensdag) en van ING (wordt deze donderdag gepubliceerd)

Europa en VS spelen gelijk

Niet dat deze onderzoeken direct een allesomvattend beeld geven, daarvoor is het nog veel te vroeg. Maar ze geven wel meer inkleuring aan wat er in Europa gebeurt. Eerst maar even de Economic Outlook van het economisch bureau van KPMG, dat speciale aandacht geeft aan de effecten van AI op bedrijven en de arbeidsmarkt en daarover enig optimisme voor Europa uitstraalt:

• De adaptatie van AI door Europese bedrijven ligt op het zelfde niveau als bij Amerikaanse bedrijven, constateert KPMG. Meer dan een derde van de bedrijven voert AI door in zijn bedrijfsprocessen.
• Er zijn grote verschillen tussen landen. Net als uit andere recente onderzoeken al bleek, hoort Nederland tot de koplopers met meer dan 50 procent van de bedrijven die al met AI bezig zijn. Samen met Finland (66 procent) en Denemarken (58 procent).
• Het risico voor werkgelegenheidsverlies is laag volgens de KPMG-economen. Want nieuwe taken en diensten zullen door AI worden gecreëerd. Alleen zullen veel mensen opnieuw opgeleid moeten worden om met AI te kunnen werken. Daarin zit de spanning op de arbeidsmarkt.

Oei, Nederlandse industrie is geen AI-koploper

Dat zegt nog weinig over de Europese industrie, die door Jensen Huang dus kansen wordt toegedicht. En hoe gaan de Nederlandse industriebedrijven met AI om? Op die vraag probeert ING een antwoord te formuleren in het rapport dat vandaag verschijnt:

• In 2025 is de adoptatie in de Nederlandse industrie sneller toegenomen dan in andere sectoren.
• Maar slechts een op de vijf producenten maakt echt actief gebruik van AI. Daarbij zijn alle kleine bedrijfjes meegerekend..
• De investeringen in software blijven achter bij de totale industriële investeringsgroei.
• En dat terwijl academische studies volgens ING laten zien dat de invoering van AI de jaarlijkse productiviteitsgroei met 3 procent kan laten groeien.
• De Nederlandse industrie zet AI vaker in dan gemiddeld in Europa, maar blijft achter bij Europese koplopers. Van bedrijven met meer dan tien werknemers gebruikt in Nederland 29 procent van de industriële bedrijven AI, het Europees gemiddelde is 17 procent. Koplopers zijn België en Denemarken met bijna 40 procent.

Eieren tellen

Het leuke aan het rapport van ING is dat econoom Edse Dantuma met tien Nederlandse koplopers sprak. Zo beschrijft hij hoe Sanovo voor eierverwerkingslijnen AI-beeldherkenning heeft ontwikkeld om de kwaliteit van eieren te bepalen. In welke eieren zitten er breuken en moeten afgekeurd worden?

Nieuwe toepassingen zitten niet zozeer in het primaire productieproces, stelt hij in het rapport. Dat is veelal al geautomatiseerd en gerobotiseerd – er staan niet meer zo veel arbeiders aan de lopende band. Er zijn eerder allerlei AI-mogelijkheden om dat productieproces heen. Denk aan kwaliteitsmetingen, de slijtage en verstoringen van machines beter voorspellen, optimalisering van voorraden en prijsbeheer en autonome transportsystemen van magazijn naar productielijn. Ook kan je codes voor stuurprogramma’s van machines en robots door AI laten schrijven en productontwerp door AI laten vertalen naar bewerkingsstappen in productie. En dan noem ik ze nog niet allemaal.

Wat leert ons dit? Het is nog maar een vroege tussenstand, omdat de transformatie bij veel bedrijven pas net is begonnen. Maar die geeft een indicatie dat het potentieel is ontdekt. En maakt het voor ons leuker om verder op ontdekkingstocht te gaan wat bedrijven nou echt met AI doen, naast alle voor de hand liggende toepassingen.

Weet u nog toepassingen van AI die verrassend zijn en waarmee Europese bedrijven zich kunnen onderscheiden van de concurrentie? Mail me op daan.vanlent@nrc.nl