Je kans om te verdrinken is 200 keer groter dan om te sterven door een haai en toch blijven we bang

Haaien hebben een PR-probleem. Elk jaar opnieuw zorgen een handvol incidenten voor grote krantenkoppen, terwijl de cijfers een heel ander verhaal vertellen.

Uit het jaarlijkse rapport van het internationale haaienarchief (ISAF) blijkt dat de kans om daadwerkelijk door een haai te worden gebeten nog altijd verbazingwekkend klein is.

Wereldwijd werden er in 2025 in totaal 65 ongeprovoceerde haaienbeten geregistreerd. Bedenk hoeveel miljoenen mensen er dagelijks zwemmen, surfen en snorkelen in oceanen over de hele wereld. Van die 65 gevallen liepen er bovendien slechts negen dodelijk af. Dat is zelfs een stijging ten opzichte van het jaar ervoor, maar als je kijkt naar het gemiddelde de voorbije vijf jaar, is dit min of meer representatief.

Gavin Naylor, directeur van het Florida Program for Shark Research en een van de mensen achter het rapport, zet de risico’s graag in perspectief: “de meest relevante vergelijking is verdrinking. De kans om te verdrinken is ongeveer 200 keer groter dan de kans om door een haai te worden gebeten”, zo vertelt hij aan Scientias.nl.

Amerika en Australië aan de top

De VS stond opnieuw bovenaan in het aantal ongeprovoceerde beten, met 25 gevallen. Dat is goed voor ruim een derde van het wereldwijde totaal. Florida spande daarbij de kroon: meer dan de helft van alle Amerikaanse gevallen speelde zich daar af. Het aantal lag wel lager dan het gemiddelde van de afgelopen jaren.

Met 21 incidenten (waarvan vijf dodelijk) lag Australië wél beduidend boven zijn eigen vijfjaarsgemiddelde van dertien gevallen per jaar. Drie van de dodelijke slachtoffers in Australië waren surfers die in aanraking kwamen met witte haaien.

Maar zelfs al is het aantal hoger dan gemiddeld, is het nog altijd extreem laag. De kans dat je straks dood gaat door van de trap te vallen, aangereden te worden of stikt in je voedsel, is astronomisch veel groter. Naylor stelt expliciet dat de media bijdragen aan een vertekend beeld: “De vraag of berichtgeving over haaienbeten de publieke perceptie beïnvloedt? Dat moet een retorische vraag zijn.”

Wat Australië goed doet

Ondanks dat er meer aanvallen waren dan gemiddeld, vielen er in Australië minder slachtoffers dan op basis van de cijfers verwacht zou worden. Naylor schrijft dat deels toe aan het geavanceerde strandveiligheidssysteem van het land. “Het draait allemaal om middelen en keuzes. 95 procent van de Australiërs woont dicht bij de kust, dus het is logisch dat zij strandveiligheid hoog op de agenda zetten.”

Minder haaien, niet minder beten

Wat opvalt aan deze cijfers, is dat het aantal haaien wereldwijd sterk is afgenomen. Zo’n 30 procent van de soorten staat inmiddels op de lijst van bedreigde dieren. Je zou denken dat dit automatisch tot minder incidenten leidt. Maar zo simpel is het niet, legt Naylor uit: “als dat het enige was wat speelde, dan wel. Maar de achteruitgang van haaien wordt gecompenseerd doordat steeds meer mensen oceaansporten beoefenen en doordat haaien dichter bij de kust komen omdat hun voedsel schaarser is geworden.”

Haaien voeren? Geen goed idee

Een opvallend punt in het rapport is de rol van toeristische activiteiten, onder meer waarbij haaien worden gevoerd. Die praktijk kan ertoe leiden dat haaien mensen gaan associëren met voedsel. Naylor: “haaien zijn wilde dieren. Ze behandelen als geiten in een kinderboerderij zal vermoedelijk niet goed aflopen.” De kans dat je vakantie dus eindigt met een haaienincident is zo goed als nihil, zolang je geen domme dingen doet.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Onze CO2-uitstoot maakt haaien mogelijk minder gevaarlijk en Haaien bedoelen het niet altijd slecht: soms bijten ze ook vanuit zelfverdediging. Of lees dit artikel: Komt het toch nog goed met de AMOC? Antarctisch smeltwater zou oceaanstroming kunnen stabiliseren.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: