In deze graven bleken kinderen niet bij hun eigen gezin te liggen, maar bij verre familieleden

DNA uit 5.500 jaar oude graven op Gotland laat zien: mensen die samen begraven liggen komen niet altijd uit hetzelfde gezin.

Ajvide, gelegen op Gotland, is een van de belangrijkste begraafplaatsen uit de steentijd: je kan er veel graven vinden die ook nog eens goed bewaard zijn gebleven. Ongeveer 5.500 jaar geleden leefden op Gotland jager-verzamelaars. De samenlevingen daar jaagden vooral op zeehonden en visten veel. In grote delen van Europa was landbouw toen al in opkomst, maar dus nog niet het noorden van Scandinavië.

Nabij Ajvide zijn in het verleden in totaal 85 graven gevonden. In acht daarvan liggen twee of meer mensen samen begraven. Onderzoekers van de University of Uppsala namen vier van die gedeelde graven onder de loep. Ze haalden voor het onderzoek DNA uit de tanden en botten van in totaal tien personen. Het doel: uitzoeken hoe de mensen die samen begraven zijn precies aan elkaar verwant waren. Het onderzoek is te vinden in Proceedings of the Royal Society B Biological Sciences.

Verre familieleden

Wat ze vonden was verrassend. Vaak wordt gedacht dat mensen die samen in een graf liggen ooit samen onderdeel waren van hetzelfde gezin. Dat bleek hier lang niet altijd het geval te zijn. Vaak ging het juist om familieleden die verder weg stonden van elkaar, zoals een tante of verre neven en nichten.

Onderzoeksleider Helena Malmström zegt: “Tot onze verrassing waren veel mensen die in dezelfde graven lagen geen directe familie van elkaar. In plaats daarvan waren ze vaak twee of drie graden van elkaar verwijderd. Dat wijst erop dat ze hun familiegeschiedenis goed kenden en dat ook familie buiten het ‘kerngezin’ belangrijk was.”

Leestip: Hoe mensen in de Steentijd inteelt al wisten te vermijden

Zo lag in het eerste graf een vrouw van ongeveer twintig jaar op haar rug. Aan beide kanten van haar lagen twee kinderen: een van vier jaar en een van anderhalf jaar. Het DNA-onderzoek liet zien dat de kinderen elkaars broer en zus waren. Maar: de vrouw in het midden was niet hun moeder. Volgens de onderzoekers is ze waarschijnlijk de zus van hun vader.

Het onderzoek kan niet met zekerheid zeggen waarom de kinderen samen begraven werden met hun tante. Volgens het team laat de vondst echter wel zien dat ook verdere familieleden belangrijk waren. In andere graven vond het team namelijk vergelijkbare situaties. Zo vonden ze in twee andere graven vooral achternichten die samen begraven lagen. Het laatste graf bleek anders: daar lag een volwassen man samen met zijn jonge dochter.

Zeldzame vondsten

Zulke goed bewaarde graven van jager-verzamelaars uit de steentijd zijn dus heel zeldzaam. Daardoor weten we maar heel weinig over hoe ze precies met elkaar omgingen. Genetica-expert Tiina Mattila zegt daarover: “Omdat graven van dit type vaak niet goed bewaard blijven zijn studies naar verwantschap tussen jager-verzamelaars heel schaars en meestal kleinschalig. Deze analyses geven ons een zeldzame blik op hoe mensen toen samenleefden.” Teamlid Paul Wallin, die Ajvide al lang bestudeert, voegt toe: “Dit soort analyses helpt ons om de sociale structuur van groepen uit de steentijd beter te begrijpen.”

Dit onderzoek geldt daarnaast als een eerste stap: een soort proef om te zien wat DNA-onderzoek ons kan vertellen over de mensen die begraven liggen nabij Ajvide. Na het succes van dit onderzoek wil het team zich nu richten op de andere graven van de begraafplaats. Zo hopen tijdens het vervolgonderzoek meer te leren over de begrafenisrituelen van jager-verzamelaars.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Wetenschappers vergelijken dromen van jager-verzamelaars met die van Belgen en dat levert een opmerkelijke conclusie op en Zo konden indianen in de vroege steentijd hun leefgebied uitbreiden in het barre klimaat van de VS . Of lees dit artikel: Skeletten onthullen dat mensen al sinds de steentijd gebruikmaken van piercings .

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: