Het noaberschap veranderde toen de gemeente camera’s ging subsidiëren vanwege een azc. ‘Door de hekken loop je niet meer zo snel bij elkaar langs’

6 uren geleden 1

Op een paal in het gazon, aan een schuurtje (net niet op de eigen jacuzzi gericht) en aan de voorgevel: overal in buurtschap De Borkeld hangen camera’s. Gloednieuwe modellen met rode en blauwe lampjes die wit licht geven als het donker wordt. En overal waar bewoners na aanbellen de deur wél openen, weten ze dat de wijk wordt bezocht door twee journalisten. Via een app op hun telefoon kregen ze de melding ‘Intruder’.

Door glooiende landerijen waren we naar buurtschap De Borkeld gefietst. Daar staan, verscholen tussen de bomen, zestig rode bungalows. Lange tijd een vakantiepark, sinds februari 2025 een asielzoekerscentrum. De gemeente Rijssen-Holten kocht het op en verhuurt De Lindenberg voor tien jaar aan het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Er is plek voor 225 mensen.

Een deel van de omwonenden had vooraf protest aangetekend, er was zelfs een stichting opgericht: Leefbaar Borkeld. We wilden weten wat de komst van zo’n asielzoekerscentrum voor het veiligheidsgevoel van buurtbewoners betekent.

In het Gelderse Lochem, twintig kilometer verderop, stelde het gemeentebestuur deze week voor omwonenden van een azc een vergoeding te geven voor het installeren van hekwerk, camera’s en verlichting. 1.000 euro per huishouden. Dordrecht heeft soortgelijke plannen. Hier in Rijssen-Holten maken 41 adressen in een ‘aandachtsgebied’ rondom het azc, al aanspraak op geld.

Argwanend

Nadat een man op een oprit in de Landuwerweg heeft gevraagd wat we komen doen, stopt opeens een busje in de straat. Twee vrouwen stappen uit, achter hen een groepje kinderen. Eentje beent naar ons toe om te vragen wie we zijn. Ze had op het schoolplein van haar buurvrouw begrepen dat rond haar huis, waar een kind ziek thuiszat, iets geks aan de hand was. Daarom is ze, voor de veiligheid, meegereden.

Nóg een auto stopt, een witte, op een meter van ons. Een man en een vrouw, ze kijken argwanend. Hommeles, hadden ze op de buurtapp begrepen. Wederom: wie zijn jullie?

Op de Landuwerweg, Pannenweg, Borkeldweg en Vianenweg kunnen bewoners liefst 5.000 euro declareren. Al anderhalf jaar. Volgens de gemeente heeft de helft dat gedaan. De gemeente Lochem, waar het potje voor preventieve veiligheidsmaatregelen rondom het azc (65 opvangplekken) nog door de gemeenteraad moet worden goedgekeurd, heeft in Holten gekeken hoe het werkt.

„Toen wij hiermee begonnen was er geen media-aandacht”, zegt Robert van Vliet, gemeentewoordvoerder van Rijssen-Holten telefonisch. „Nu wordt er ingezoomd als ware het een afkoopsom, maar we nemen een scala aan maatregelen.”

Het asielzoekerscentrum op voormalig vakantiepark De Lindenberg.

In 2023 besloot de gemeente tot de komst van een azc. Omwonenden poogden namens stichting Leefbaar Borkeld via de rechter aanspraak te maken op ‘planschade’ – gebruikelijk als bijvoorbeeld een windmolen wordt geplaatst. Ze kregen ongelijk, het beroep loopt nog. Maar ook gemeente Rijssen-Holten vindt dat een azc de omgeving „behoorlijk verandert”. „Daar staat een vergoeding tegenover”, zegt Van Vliet. De gemeente adviseert een camera van 2.216,72 euro, een lokale firma kan ‘m wel installeren. „Maatregelen zelf zijn niet de crux, wel dat mensen voelen dat ze gehoord worden.”

Rijssen-Holten bedacht het idee niet zelf, zegt de woordvoerder. „We zijn afgegaan op een rapport van Bureau Beke.” De gemeente vroeg het Arnhemse onderzoeksbureau om een risicoanalyse. In een brief aan De Borkeld, gedeeld met NRC, schreef het college: „Bureau Beke geeft aan dat naar hun mening […] plaats zou moeten zijn voor aanvullende maatregelen voor aanwonenden. […] Wij hebben deze aanbeveling overgenomen.”

Fases

Wat blijkt: in het adviesrapport staat dat niet zo duidelijk. Daarin gaat het over „basisoplossingsrichtingen”, zoals bordjes met „privéterrein”. Er zijn ook „opschaaloplossingsrichtingen”, maar ook daarbij wordt geld uitdelen niet genoemd. Pas als overlast niet met basis- of opschaaloplossingsrichtingen valt te beheersen, oppert Bureau Beke „aanvullende maatregelen”. Fase één: buitenverlichting (mede)financieren, fase twee: camerasystemen, fase drie: hekwerk.

„Bewoners vanuit de gemeente op voorhand budget geven om hun privéterrein te beveiligen, is door ons niet benoemd”, zegt auteur van het rapport Jos Kuppens telefonisch. „Een gevoel van veiligheid koop je niet zomaar af. Mocht nou sprake blijven van onbeheersbare overlast, dan zou je aan zwaardere maatregelen kunnen denken. Maar dat is in Holten niet aan de hand.”

Is er concreet wat aan de hand of geef je geld omdat een andere gemeente het ook doet?

Kuppens werd ook ingehuurd door de gemeente Lochem, die in navolging van Rijssen-Holten een vergoeding overweegt. Lokale politici verwezen naar Kuppens’ rapport, toch gaat het daarin nergens over financiering. „Als je geld geeft, lijkt de precedentwerking me groot”, zegt hij. „Is er concreet wat aan de hand of geef je geld omdat een andere gemeente het ook doet?”

Nadat het azc in buurtschap De Borkeld werd aangekondigd, vertrokken drie inwoners uit vrees voor de gevolgen. Een 54-jarige man (anoniem vanwege privacyredenen, naam bekend bij de redactie) kwam in een van die vrijgekomen huizen wonen. Hij draagt een zwarte bodywarmer, leunt tegen z’n gevel, wijst naar de velden en de vogels. Mooi wonen hier – ook hij heeft een jacuzzi. Van het azc heeft hij „totaal geen last”.

Het asielzoekerscentrum in Holten met aangrenzende woningen.

Foto Eric Brinkhorst

Citroën

Toch heeft ook de man twee camera’s opgehangen. „Zelf was ik er niet op gekomen. Toen de subsidiebrief kwam, gingen we nadenken. We hebben waardevolle spullen in huis, die wil je beschermen, of dat nou tegen iemand uit een azc of uit Schubbekutteveen is.”

De man wijst naar zijn grasveld. Hij heeft drie kinderen. Voor ze hun fiets achter het huis neerplempen, fietsen ze over het gras. „Dat moeten ze niet doen.” Grijzend: „Eigenlijk is de camera meer tegen onze kinderen gericht.”

Een paar honderd meter verderop, achter de slagboom van het azc, crossen kinderen rond op fietsjes, anderen schommelen. Een parasol houdt een winterslaap. Het contact tussen opvanglocatie en omwonenden verloopt goed, zegt een COA-woordvoerder. Tweemaandelijks overleggen ze met elkaar. Dan gaat het bijvoorbeeld over asielzoekers die zonder licht fietsen.

Door de hekken loop je niet meer zo snel bij elkaar langs, de achterdeur stond hier altijd open

Diverse buurtbewoners hebben het over ‘incidenten’. Het COA: die overlast was „in de beginperiode” en ging vooral over peuken in de natuur gooien. Er is brandgevaar vanwege de bossen. Daar werden de asielzoekers „nog eens extra” op gewezen, ook zijn sindsdien „prikploegen” van azc-bewoners actief. Van andere incidenten heeft het COA geen weet. De gemeente zegt: „Als er een incident is, moet je zorgen dat je er bovenop zit, al wordt in de gemiddelde woonwijk ook weleens een fiets gejat.”

Een woordvoerder van Leefbaar De Borkeld (naam bekend bij de redactie) aan de telefoon: „Ik ben op zich niet tegen azc’s, maar dat wordt er wel meteen van gemaakt als je met je naam in de krant staat.” Ook zij zegt: „Het noaberschap, het gevoel van wij zorgen voor elkaar én kijken naar elkaar, is in één keer omver gehakt. Door de hekken loop je niet meer zo snel bij elkaar langs, de achterdeur stond hier altijd open. Op verjaardagen lopen de emoties hoog op. Iedereen loopt op z’n tenen.”

En het buurtschap ging nog wel zo prat op dat noaberschap. Maar de subsidies voor camera’s en hekken hebben ook hier gezorgd voor een andersoortig omkijken. Een noaberschap waarbij niet bij de koffie de dingen des levens worden gedeeld, maar waarbij ieder alles al weet dankzij app en cameralens.